ABD ile İran arasında kalıcı barışın sağlanmasına yönelik önemli bir adım atıldı. Taraflar, sürecin ilerlemesini sağlayacak bir mutabakat zaptına imza atarken, nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla 60 günlük müzakere dönemi resmen başladı.

Diplomatik gelişme, küresel piyasalarda da olumlu karşılandı. Özellikle enerji piyasalarında yaşanan hareketlilik dikkat çekerken, petrol fiyatlarında belirgin bir düşüş yaşandı.

Brent Petrol Savaş Sonrası İlk Kez 75 Doların Altına Düştü

Uluslararası piyasalarda referans kabul edilen Brent petrolün varil fiyatı, Çarşamba günü kısa süreliğine 75 doların altına gerileyerek yaklaşık 74 dolar seviyelerinde işlem gördü.

Böylece Brent petrol, İran’daki çatışmaların 28 Şubat’ta başlamasından bu yana ilk kez 75 doların altına inmiş oldu.

Zirve Seviyelere Göre Yaklaşık Yüzde 40 Geriledi

Savaş döneminde varil başına yaklaşık 118 dolara kadar yükselen Brent petrol, son düşüşle birlikte zirve seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 40 değer kaybetti.

Son vadeli Brent kontratları son günlerde 80 doların altında işlem görmeye devam ederken, fiyatlar çatışmalar öncesindeki 72,48 dolarlık seviyenin ise halen üzerinde bulunuyor.

Hürmüz Boğazı’nda Sevkiyatlar Normalleşiyor

Petrol fiyatlarındaki gerilemenin yanı sıra küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda da hareketlilik yeniden artmaya başladı.

Çatışmalar nedeniyle aksayan gemi trafiğinin kademeli olarak normale döndüğü belirtilirken, savaş öncesinde boğazdan günlük 125 ila 140 geminin geçtiği ve yaklaşık 20 milyon varil petrol ile petrol ürününün dünya pazarlarına ulaştırıldığı hatırlatılıyor.

Uzmanlar, ABD ile İran arasında yürütülecek 60 günlük müzakere sürecinin başarılı olması halinde hem enerji piyasalarında hem de küresel ekonomide istikrarın daha da güçlenebileceğini değerlendiriyor.

Hürmüz Boğazı küresel enerji piyasalarının odağında

ABD ile İran arasında yaşanan gerilim sürecinde stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzı açısından kritik bir gündem maddesi haline geldi. Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği su yolunda yaşanan aksaklıklar, petrol fiyatlarında dalgalanmaya ve uluslararası deniz taşımacılığında belirsizliklere neden oldu.

Son dönemde diplomatik temasların hız kazanmasıyla birlikte ateşkes ve kalıcı çözüme yönelik müzakereler devam ederken, Boğaz’ın güvenli şekilde yeniden uluslararası geçişlere açılması da gündemde yer alıyor.

Trump: “İran en üst düzey nükleer denetimlere onay verdi”

Donald Trump, yaptığı açıklamada İran’ın gelecekte kapsamlı ve eksiksiz nükleer denetim mekanizmalarını kabul ettiğini savundu. Bu kararın nükleer faaliyetlerin uluslararası düzeyde denetlenmesini sağlayacağını belirten Trump, aksi bir durumda müzakerelerin sona ereceğini ifade etti.

Trump, İran’ın attığı bu adım ve yürütülen görüşmeler doğrultusunda Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasına onay verdiğini açıkladı.

“Gerekirse deniz ablukası yeniden uygulanabilir”

ABD Başkanı, mevcut tabloda yeni bir deniz ablukası ihtimalinin düşük olduğunu dile getirirken, şartların değişmesi halinde bu seçeneğin yeniden gündeme gelebileceğini söyledi. Böyle bir durumda deniz trafiğinin yeniden durdurulabileceğini belirten Trump, alınacak kararların müzakerelerin seyrine bağlı olacağını kaydetti.

Yaptırımlar ve insani yardım mesajı

Trump ayrıca, İran’a yönelik yaptırımlar kapsamında serbest bırakılacak mali kaynakların ABD’nin denetimindeki emanet hesaplarında tutulacağını ifade etti. Bu fonların yalnızca gıda ve tıbbi malzeme alımında kullanılacağını belirten Trump, özellikle mısır, buğday ve soya fasulyesi gibi tarım ürünlerinin tedarik edilebileceğini söyledi.

İran’da insani ihtiyaçların arttığını savunan Trump, yardımın gecikmeden ulaştırılmasının önem taşıdığını vurgulayarak, taraflar arasındaki görüşmelerin olumlu yönde ilerlediğini ifade etti.

ABD ile İran arasında varılan anlaşma uluslararası kamuoyunda genel olarak olumlu karşılanırken, İsrail’de ise anlaşmaya yönelik eleştiriler gündeme geldi. Özellikle hükümet çevrelerinde ve bazı medya kuruluşlarında anlaşmanın İsrail’in güvenlik çıkarlarına etkileri tartışılmaya başlandı.

ABD İLE İSRAİL ARASINDA TARTIŞMALAR GÜNDEMDE

Anlaşmanın ardından İsrail basınında yer alan değerlendirmelerde, ABD yönetiminin izlediği politika eleştiri konusu oldu. Bazı yorumlarda Washington’ın attığı adımların İsrail’in beklentileriyle örtüşmediği savunuldu.

Bu süreçte yalnızca ABD yönetimi değil, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da muhalefetin hedefindeki isimlerden biri haline geldi.

LAPİD’DEN NETANYAHU’YA SERT SÖZLER

İsrail Meclisi Knesset’te konuşan Muhalefet Lideri Yair Lapid, Netanyahu’nun bölgesel gelişmeleri doğru okuyamadığını öne sürdü.

Lapid, Türkiye’nin son yıllarda diplomatik alanda etkisini artırdığına işaret ederek, Netanyahu’nun bazı planlarını oluştururken Ankara’nın olası tepkisini ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Washington’daki etkisini yeterince dikkate almadığını savundu.

Muhalefet lideri, bu nedenle izlenen politikanın beklenen sonucu vermediğini ileri sürdü.

TÜRKİYE’NİN DİPLOMATİK ETKİSİNE VURGU

Lapid’in açıklamalarında Türkiye’nin uluslararası diplomasi alanındaki konumuna özel bir yer ayırdığı görüldü. Türkiye’nin son dönemde bölgesel krizlerde üstlendiği roller ve uluslararası platformlardaki etkinliğinin arttığı değerlendirmesinde bulundu.

İSRAİL BASININDA TÜRKİYE DEĞERLENDİRMELERİ

Öte yandan son günlerde İsrail basınında yer alan bazı analizlerde de Türkiye’nin bölgesel gelişmeler karşısında diplomatik pozisyonunu güçlendirdiği yönünde değerlendirmeler yapıldı.

Söz konusu yorumlarda, Türkiye’nin özellikle NATO içindeki konumu ve uluslararası diplomatik girişimleri sayesinde etkinliğini artırdığı görüşlerine yer verildi.

ABD-İran anlaşmasının ardından bölgede oluşan yeni dengelerin, İsrail siyasetinde ve kamuoyunda tartışılmaya devam etmesi bekleniyor.

Yaklaşık 2,5 aydır devam eden ABD-İran gerilimi, bölgesel ve küresel etkileri nedeniyle uluslararası kamuoyunun gündemindeki yerini koruyor. İran’ın gerçekleştirdiği misillemeler ve özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, enerji piyasalarında belirsizliğin artmasına neden olmuştu. Geçici ateşkes girişimlerine rağmen taraflar arasındaki karşılıklı saldırılar zaman zaman devam etti.

Bu süreçte iki ülke arasında sürdürülen diplomatik görüşmelerde önemli ilerlemeler kaydedildi. Ancak müzakerelerin nihai sonuca ulaşabilmesi için ABD yönetiminden gelecek onay bekleniyordu.

Konuyla ilgili son değerlendirmesini yapan Trump, İran ile yürütülen görüşmelerin hafta sonu sonuç verebileceğini ifade etti. İran tarafının anlaşma metinlerini imzalamaya yakın olduğunu söyleyen Trump, taraflar arasındaki uzlaşma ihtimalinin güçlendiğini vurguladı.

Trump ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme çalışmalarına da değinerek, bölgede bulunan mayınların büyük bölümünün etkisiz hale getirildiğini düşündüklerini belirtti. ABD Başkanı, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını ifade etti.

ABD basınında yer alan analizlere göre taraflar arasında zaman zaman olumlu mesajlar verilse de, masadaki temel anlaşmazlıklar sürecin ilerlemesini zorlaştırıyor. Washington yönetimi ile Tahran arasında yürütülen görüşmelerin sonucunun yalnızca iki ülkeyi değil, Orta Doğu’daki güç dengelerini ve küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebileceği değerlendiriliyor.

İran’ın Uranyum Zenginleştirme Programı En Büyük Engel

Müzakerelerde öne çıkan en önemli başlıklardan biri İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri oldu. ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından tamamen vazgeçmesini istediği belirtiliyor.

Washington ve İsrail cephesi, bu materyallerin ileride nükleer silah üretiminde kullanılabileceği ihtimalinden endişe duyuyor. İran ise nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaç taşıdığını savunarak mevcut taleplere mesafeli yaklaşıyor.

ABD tarafı zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasını gündeme getirirken, Tahran yönetiminin bu öneriyi kabul etmeye yanaşmadığı ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı Konusunda Restleşme

Tarafların uzlaşamadığı bir diğer kritik konu ise dünya enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı oldu.

İran, olası bir anlaşma kapsamında boğazdaki gemi geçişlerinin güvence altına alınmasını ve ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını talep ediyor. Ancak Washington yönetimi, kapsamlı bir anlaşma sağlanmadan mevcut yaptırımların ve deniz baskısının kaldırılmasına sıcak bakmıyor.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni bir gerilimin küresel petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açabileceğini değerlendiriyor.

Dondurulan Milyarlarca Dolarlık Varlık Tartışması

Tahran yönetimi, yıllardır yaptırımlar nedeniyle yurt dışında bloke edilen milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını istiyor. İranlı yetkililerin yaklaşık 25 milyar dolarlık kaynağın erişime açılmasını talep ettiği belirtiliyor.

ABD yönetimi ise bu konuda kesin bir taahhüt vermekten kaçınıyor. Washington, bazı şartların yerine getirilmesi halinde belirli finansal kolaylıkların gündeme gelebileceğini savunuyor.

Ekonomik yaptırımların kaldırılması konusu, İran açısından anlaşmanın en önemli maddelerinden biri olarak görülüyor.

Hizbullah ve Bölgesel Güç Dengeleri

Müzakerelerde dolaylı şekilde gündeme gelen başlıklardan biri de İran’ın bölgedeki vekil güçlerle ilişkisi oldu. Özellikle Hezbollah üzerinden yaşanan gerilim dikkat çekiyor.

İran tarafı bölgede çatışmaların sona ermesini isterken, ABD’nin vekil güçler konusunu resmi müzakere başlığı haline getirmediği belirtiliyor. Ancak Washington’un, İran’ın bölgedeki etkisini sınırlandırmayı uzun vadeli stratejik hedef olarak gördüğü ifade ediliyor.

Balistik Füze Programı Masadaki En Hassas Başlıklardan Biri

İran’ın balistik füze kapasitesi de müzakerelerde güvenlik açısından en kritik konular arasında yer alıyor. Özellikle İsrail ve Körfez ülkeleri, İran’ın füze programını doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor.

ABD yönetiminin ilk aşamada füze programına yönelik kısıtlamaları da anlaşma şartlarına eklemek istediği ancak mevcut taslak görüşmelerde bu başlığın geri planda kaldığı kaydedildi.

Uzmanlara göre füze kapasitesi konusunda yaşanacak olası bir uzlaşmazlık, kalıcı barış anlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor.

İki ülke arasında sağlanan mutabakat kapsamında silahlar en azından iki hafta boyunca susacak. Bu geçici ateşkes, taraflar arasında tansiyonun düşürülmesi adına önemli bir adım olarak değerlendirilse de, yapılan açıklamalar sürecin kırılgan yapısını gözler önüne seriyor. Ateşkesin ardından gelen ilk üst düzey değerlendirme ise doğrudan İran’ın dini liderinden geldi.

Hamaney konuşmasında, İran’ın barıştan yana bir tutum sergilediğini açıkça ifade etti. Ancak bu barış isteğinin, ülkenin haklarından feragat edeceği anlamına gelmediğini özellikle vurguladı. İran halkının onurunu ve bağımsızlığını korumakta kararlı olduklarını dile getiren Hamaney, “Savaş istemiyoruz ama haklarımızdan da vazgeçmeyeceğiz” sözleriyle bu duruşu net bir şekilde ortaya koydu.

İran lideri, konuşmasının önemli bir bölümünü halkına ayırdı. Savaş sürecinde gösterilen direniş ve dayanışma için vatandaşlara teşekkür eden Hamaney, İran halkını “kahraman” olarak nitelendirdi. Ülkenin bu süreçten güçlenerek çıktığını savunan lider, İran’ın artık daha büyük bir güç olma yolunda ilerlediğini belirtti. Bu ifadeler, iç kamuoyunda moral ve birlik mesajı olarak değerlendirilirken, dış dünyaya da güçlü bir siyasi mesaj niteliği taşıdı.

Hamaney’in açıklamalarında dikkat çeken bir diğer başlık ise ABD’ye yönelik talepler oldu. İran’ın uğradığını iddia ettiği zararların karşılıksız bırakılmayacağını belirten lider, her türlü maddi kayıp için tazminat talep edeceklerini ifade etti. Ayrıca hayatını kaybedenler için de hesap sorulacağını dile getirdi. Bu söylem, ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesinin önünde önemli bir pazarlık başlığı olarak öne çıkıyor.

Konuşmasında bölge ülkelerine de seslenen Hamaney, özellikle Körfez ülkelerine yönelik mesajlar verdi. Bölgedeki gelişmelerin doğru okunması gerektiğini belirten İran lideri, komşu ülkelere “doğru yerde durma” çağrısında bulundu. Dış güçlerin vaatlerine karşı dikkatli olunması gerektiğini söyleyen Hamaney, bu ifadeleriyle bölgesel dengelere yönelik uyarılarda bulundu.

Öte yandan, son günlerde gündeme gelen Hürmüz Boğazı tartışmalarına da değinen Hamaney, bu konuda detay vermekten kaçındı ancak önemli bir değişimin sinyalini verdi. “Hürmüz Boğazı’nın yönetiminde yeni bir aşamaya gireceğiz” ifadesi, enerji güvenliği ve küresel ticaret açısından kritik öneme sahip bu geçiş noktasıyla ilgili yeni gelişmelerin yaşanabileceğine işaret etti. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda da dikkatle takip ediliyor.

Ateşkes sürecine rağmen tarafların söylemleri, gerilimin tamamen sona ermediğini ve diplomatik müzakerelerin zorlu geçeceğini gösteriyor. İran’ın hem iç hem dış politikaya yönelik verdiği mesajlar, önümüzdeki dönemde bölgedeki güç dengelerinin nasıl şekilleneceği konusunda belirleyici olabilir.

Sonuç olarak, geçici ateşkes kısa vadede çatışmaları durdurmuş olsa da, tarafların karşılıklı talepleri ve sert söylemleri kalıcı bir çözümün henüz uzak olduğuna işaret ediyor. İran’ın kararlı duruşu ve ABD’ye yönelttiği talepler, önümüzdeki süreçte yapılacak müzakerelerin seyrini doğrudan etkileyecek gibi görünüyor.

Toplantı sonrasında yapılan açıklamada, tarafların diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğü ve müzakerelerde önemli ilerleme sağlandığı ifade edildi.

Dördüncü tur Viyana’da yapılacak

Ummanlı Bakan el-Busaidi, görüşmelerin yapıcı geçtiğini belirterek teknik düzeydeki temasların önümüzdeki hafta Viyana’da devam edeceğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasında uzun süredir devam eden gerilime rağmen diplomatik temasların sürdüğünü ortaya koydu.

Yetkililer, tarafların kendi başkentlerinde yapacağı değerlendirmelerin ardından yeni müzakere turunun başlayacağını belirtti.

Nükleer müzakereler saldırılar sonrası yeniden başladı

ABD ile İran arasındaki görüşmeler, İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı. Süreç, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin diplomatik girişimleri ve Umman’ın arabuluculuğu sayesinde yeniden başlatıldı.

Taraflar ilk olarak 6 Şubat’ta Umman’da dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Daha sonra müzakereler Cenevre’de devam etti ve üçüncü tur görüşmeler yaklaşık üç saat süren oturumlarla tamamlandı.

Tarafların temel talepleri farklılık gösteriyor

İran, nükleer programını uluslararası sınırlamalar çerçevesinde sürdürme karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Buna karşılık ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen sonlandırmasını ve mevcut yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını istiyor.

Bu temel görüş ayrılıkları, müzakerelerin en kritik başlığını oluşturuyor.

ABD donanması bölgedeki varlığını artırdı

Diplomatik temaslar devam ederken, ABD Donanması bölgedeki askeri varlığını güçlendirdi. Açık kaynaklara göre ABD’nin, Akdeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi çevresinde toplam 23 savaş gemisi bulunuyor.

Bu konuşlandırma kapsamında uçak gemileri, muhripler, lojistik destek gemileri ve kıyı muharebe gemileri görev yapıyor. Bu askeri unsurlar, ABD’nin bölgedeki operasyonel kapasitesini ve caydırıcılığını artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Uzmanlar, artan askeri hareketlilik ile diplomatik görüşmelerin eş zamanlı yürütülmesinin, tarafların hem müzakere hem de caydırıcılık stratejisini birlikte sürdürdüğünü gösterdiğini değerlendiriyor.

Cenevre’de gerçekleştirilen ikinci tur dolaylı görüşmelerin ardından tarafların belirli konularda uzlaşmaya vardığı ve müzakerelere devam etme konusunda anlaşma sağladığı bildirildi. IRNA’nın aktardığına göre, Umman’ın arabuluculuğunda yapılan ve yaklaşık üç buçuk saat süren görüşmeler sonrasında, anlaşmaya varılan başlıkların detaylarının değerlendirilmesi için tarafların ülkelerine döneceği ve ilerleyen günlerde yeniden bir araya geleceği belirtildi.

Ons ve gram altında düşüş

Anlaşmaya yönelik iyimser beklentiler, güvenli liman varlıklarına olan talebi azalttı. Bu gelişmenin ardından ons altın 4 bin 894 dolara kadar geriledi. Gram altın ise 6 bin 682 lira seviyesine indi.

Yurt içinde altın fiyatlarındaki son durum şöyle:

• Gram altın: 6 bin 938 liradan 6 bin 885 liraya düştü
• Çeyrek altın: 11 bin 768 liradan 11 bin 668 liraya geriledi
• Cumhuriyet altını: 47 bin 951 liradan 47 bin 567 liraya indi
• Tam altın: 47 bin 83 liradan 46 bin 699 liraya düştü
• Yarım altın: 23 bin 542 liradan 23 bin 329 liraya geriledi

Gümüşte yüzde 3’ü aşan kayıp

Gümüş fiyatlarında da benzer bir düşüş yaşandı. Gümüşün gram fiyatı yüzde 3,21 azalarak 104,24 liraya inerken, ons gümüş yüzde 3,80 düşüşle 73,70 dolar seviyesine çekildi.

Bitcoin de geriledi

Jeopolitik risklerin azalacağı beklentisi kripto para piyasasını da etkiledi. En yüksek işlem hacmine sahip kripto para birimi Bitcoin, anlaşma haberinin ardından yüzde 2,01 değer kaybederek 67 bin 45,3 dolara geriledi.

Uzmanlar, jeopolitik gerilimin azalmasına yönelik her olumlu gelişmenin, yatırımcıların güvenli liman olarak gördüğü altın ve benzeri varlıklara olan talebi zayıflatabileceğini belirtiyor.