Forumun açılışında konuşan Erdoğan, Antalya’nın tarih, kültür ve diplomasi açısından taşıdığı öneme dikkat çekerek, dünyanın dört bir yanından gelen liderleri ve katılımcıları ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. 2021 yılında ilk kez düzenlenen ve kısa sürede küresel ölçekte dikkat çeken bir platform haline gelen Antalya Diplomasi Forumu’nun, bu yıl da yoğun katılımla gerçekleştiğini vurguladı.

Erdoğan konuşmasında, Orta Doğu’da son dönemde artan gerilimlere değinerek, özellikle İsrail’in politikalarının bölgedeki tansiyonu yükselttiğini söyledi. ABD ile İran arasında ilan edilen geçici ateşkese dikkat çeken Cumhurbaşkanı, bu fırsatın iyi değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Diplomasi ve diyalogun önemine vurgu yapan Erdoğan, anlaşmazlıkların çözümünde silahların değil müzakerelerin öne çıkması gerektiğini ifade etti.

Hürmüz Boğazı konusuna da değinen Erdoğan, bu stratejik geçidin uluslararası ticaret açısından hayati öneme sahip olduğunu söyledi. Hürmüz’ün bir kıyısının İran’a, diğer kıyısının ise Umman’a ait olduğunu hatırlatan Erdoğan, Körfez ülkelerinin açık denizlere erişiminin engellenmemesi gerektiğini dile getirdi. Ticaret gemilerinin güvenli geçişinin sağlanmasının uluslararası hukuk açısından temel bir gereklilik olduğunu vurguladı.

Cumhurbaşkanı ayrıca, bölgedeki enerji hatları ve alternatif güzergâh arayışlarının hız kazandığını belirterek, Türkiye’nin bu noktada “Kalkınma Yolu” gibi projelerle iş birliğine açık olduğunu ifade etti. Türkiye’nin enerji ve lojistik alanında önemli bir merkez olma hedefini sürdürdüğünü söyledi.

Konuşmasının bir bölümünde Kahramanmaraş’ta yaşanan silahlı saldırıya da değinen Erdoğan, hayatını kaybedenler için başsağlığı dileklerini iletti ve bu tür acıların bir daha yaşanmaması temennisinde bulundu.

Antalya Diplomasi Forumu’nun yalnızca bir müzakere platformu olmadığını belirten Erdoğan, bu organizasyonun aynı zamanda küresel sorunların ele alındığı bir düşünce ve istişare zemini olduğunu ifade etti. Diplomasinin artık sadece kriz çözme aracı olmaktan çıktığını, insanlığın ortak geleceğinin şekillendiği bir alan haline geldiğini söyledi.

Küresel sistemde yaşanan sorunlara da değinen Erdoğan, mevcut düzenin ciddi bir kriz içinde olduğunu dile getirdi. Güç dengelerindeki değişimlerin yanı sıra, daha derin bir “istikamet krizi” yaşandığını ifade eden Cumhurbaşkanı, uluslararası kurumların birçok konuda yetersiz kaldığını savundu. Özellikle Gazze’de yaşananlara dikkat çeken Erdoğan, sivil kayıpların ve insani dramın boyutlarına vurgu yaptı.

Gazze’de yaşananların yalnızca bir insani kriz olarak değerlendirilemeyeceğini belirten Erdoğan, bunun aynı zamanda küresel sistemin başarısızlığını ortaya koyduğunu söyledi. Uluslararası mekanizmaların sivilleri koruyamadığını ifade ederek, mevcut yapının ciddi bir meşruiyet sorunu yaşadığını dile getirdi.

Cumhur İttifakı ortağı Devlet Bahçeli’nin “barış tek kanatlı bir kuş değildir” sözünü hatırlatan Erdoğan, kalıcı çözüm için tarafların sabırlı ve uzlaşmacı olması gerektiğini belirtti.

Konuşmasında Ukrayna savaşına da değinen Erdoğan, bu savaşın yol açtığı yıkımdan duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Türkiye’nin, tarafların istemesi halinde müzakere süreçlerine katkı sunmaya hazır olduğunu söyledi. Ayrıca Suriye’deki gelişmelere de değinerek, bu ülkede istikrarın sağlanmasının bölge açısından kritik önemde olduğunu ifade etti.

Genel çerçevede Erdoğan’ın konuşması, Türkiye’nin diplomasi merkezli dış politika yaklaşımını bir kez daha ortaya koyarken, küresel sistemde reform ihtiyacına yönelik güçlü mesajlar içerdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı değerlendirmede, 28 Şubat’tan bu yana bölgeyi derinden etkileyen çatışmaların ardından ilan edilen ateşkesin olumlu bir adım olduğunu ifade etti. Ancak Erdoğan, bu tür anlaşmaların yalnızca kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini vurgulayarak, “Tahrik ve sabotajlara fırsat verilmeden ateşkesin sahada tam anlamıyla uygulanmasını temenni ediyoruz” sözleriyle sürecin hassasiyetine dikkat çekti.

Türkiye’nin uzun süredir bölgede barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik çaba sarf ettiğini belirten Erdoğan, diplomasi trafiğinin önemine de değindi. Bu süreçte Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yürüttüğü temasların, taraflar arasında diyalog kanallarının açık tutulmasına katkı sağladığı ifade edildi. Ankara yönetimi, çatışmalar boyunca hem ABD hem de İran tarafına itidal çağrısı yaparak gerilimin daha fazla tırmanmaması için girişimlerde bulunmuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında, ateşkese giden süreçte katkı sunan tüm aktörlere teşekkür ederek özellikle Pakistan’ın rolüne dikkat çekti. Bölgedeki dost ve müttefik ülkelerin diplomatik katkılarının önemine vurgu yapan Erdoğan, bu tür girişimlerin kalıcı barış için zemin hazırladığını belirtti. Ayrıca, yıllardır savaş ve krizlerle anılan coğrafyada artık huzur ve istikrarın hâkim olması gerektiğini ifade etti.

Türkiye’nin dış politika yaklaşımında barışın temel önceliklerden biri olduğunu yineleyen Erdoğan, ülkenin hem bölgesel hem de küresel ölçekte barışın sesi olmaya devam edeceğini söyledi. Ankara’nın bu doğrultuda diplomatik girişimlerini sürdüreceği ve gerilimlerin çözümünde aktif rol oynamaya devam edeceği mesajı verildi.

Öte yandan, ateşkes süreciyle ilgili dikkat çeken bir diğer gelişme ise İran tarafından ortaya konulan talepler oldu. Tahran yönetiminin, ABD ile yürütülen müzakerelerde kendi şartlarını içeren kapsamlı bir liste sunduğu belirtildi. Bu kapsamda İran’ın öne çıkardığı maddeler, bölgedeki askeri dengelerden ekonomik yaptırımlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.

İran’ın sunduğu şartlar arasında Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin kendi silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde gerçekleştirilmesi, bölgedeki “direniş ekseni”ne yönelik operasyonların sona erdirilmesi ve ABD’nin bölgedeki askeri varlığını tamamen çekmesi gibi kritik başlıklar yer aldı. Ayrıca İran, kendisine yönelik tüm yaptırımların kaldırılmasını ve savaş sürecinde uğradığı zararların tazmin edilmesini talep etti.

Bununla birlikte Tahran yönetimi, uluslararası alanda kendisine yönelik alınmış bazı kararların da iptal edilmesini istedi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının sona erdirilmesi ve İran’a ait yurt dışındaki mali varlıkların serbest bırakılması da talepler arasında bulunuyor. İran, bu maddelerin uluslararası bağlayıcılığa sahip bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla garanti altına alınmasını şart koşuyor.

Tüm bu gelişmeler, ateşkesin kalıcılığı konusunda soru işaretlerini de beraberinde getiriyor. Uzmanlar, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıklarının devam ettiğine dikkat çekerek, sürecin kırılgan yapısına işaret ediyor. Ancak yine de ateşkesin sağlanmış olması, bölgedeki insani durumun iyileşmesi ve diplomatik çözüm yollarının güçlenmesi açısından önemli bir fırsat olarak değerlendiriliyor.

Sonuç olarak, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes, Orta Doğu’da yeni bir dönemin kapısını aralayabilir. Türkiye ise bu süreçte barıştan yana tutumunu sürdürerek, diplomasi ve diyalog çağrılarını yinelemeye devam ediyor. Önümüzdeki günlerde ateşkesin sahadaki yansımaları ve tarafların atacağı adımlar, bölgenin geleceği açısından belirleyici olacak.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat tarihinde İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, bölgede büyük bir çatışma dalgasını tetiklemişti. Söz konusu saldırılarda İran’ın üst düzey yönetim kadrosundan önemli isimlerin hayatını kaybettiği öne sürülürken, İran lideri Ali Hamaney hakkında da çarpıcı iddialar gündeme gelmişti. Bu gelişmelerin ardından İran, yalnızca İsrail’e değil, aynı zamanda ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığına ev sahipliği yapan ülkelere yönelik misilleme saldırıları gerçekleştirdi. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’deki bazı hedeflerin vurulduğu bildirildi.

Çatışmaların şiddeti artarken diplomatik temaslar da hız kazandı. ABD Başkanı Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin olumlu sonuç verdiğini belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asım Münir öncülüğünde gerçekleşen müzakerelerin, tarafları geçici de olsa bir uzlaşmaya yaklaştırdığı ifade edildi.

Trump, açıklamasında İran’a yönelik askeri operasyonların 2 haftalık süreyle askıya alınacağını vurgulayarak bunun karşılıklı bir ateşkes olduğunu belirtti. Ayrıca, İran tarafından sunulan 10 maddelik teklifin müzakere açısından güçlü bir temel oluşturduğunu dile getirdi. ABD Başkanı, uzun vadeli bir barış anlaşmasına ulaşmanın mümkün olabileceğini ve bu iki haftalık sürecin nihai anlaşma için kritik bir fırsat sunduğunu ifade etti.

Washington yönetimi, askeri hedeflerin büyük ölçüde tamamlandığını savunurken, bundan sonraki sürecin diplomasiyle şekillenmesi gerektiğine işaret etti. Trump, Orta Doğu’daki kronik sorunların çözümünde rol almanın kendisi için önemli bir hedef olduğunu da sözlerine ekledi.

Öte yandan Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, İsrail’in de bu ateşkese dahil olduğu bildirildi. İsrail’in, müzakereler devam ederken saldırılarını durdurmayı kabul ettiği ve ABD ile koordineli hareket ettiği ifade edildi. Böylece bölgedeki en kritik aktörlerin ateşkes sürecine dahil olması, gerilimin geçici de olsa düşmesini sağladı.

ABD basınında yer alan haberlere göre İran tarafı da ateşkesi onayladı. Özellikle Mücteba Hamaney’in bu anlaşmaya onay verdiği iddiaları dikkat çekti. Ateşkes kararında yalnızca diplomatik girişimlerin değil, aynı zamanda savaşın yarattığı ekonomik baskının ve altyapı hasarının da etkili olduğu değerlendiriliyor. Ayrıca Çin’in son anda devreye girerek İran’a gerilimi azaltma yönünde telkinde bulunduğu da öne sürüldü.

ABD’li yetkililer, ateşkesin yürürlüğe girmesiyle birlikte İran’a yönelik tüm saldırı operasyonlarının durdurulduğunu açıkladı. Ancak savunma önlemlerinin devam edeceği ve olası tehditlere karşı hazırlıklı olunacağı vurgulandı. Yetkililer ayrıca ateşkes kararının İran Devrim Muhafızları’nın tüm birimlerine iletilmesinin zaman alabileceğini ve bu süreçte bazı gecikmeler yaşanabileceğini belirtti.

Son gelişmeler, Orta Doğu’da daha geniş çaplı bir savaş ihtimalini şimdilik ertelemiş gibi görünse de uzmanlar bu ateşkesin kırılgan olduğuna dikkat çekiyor. Tarafların önümüzdeki iki haftalık süreçte kalıcı bir anlaşmaya varıp varamayacağı ise bölgenin geleceği açısından belirleyici olacak.