ABD basınında yer alan analizlere göre taraflar arasında zaman zaman olumlu mesajlar verilse de, masadaki temel anlaşmazlıklar sürecin ilerlemesini zorlaştırıyor. Washington yönetimi ile Tahran arasında yürütülen görüşmelerin sonucunun yalnızca iki ülkeyi değil, Orta Doğu’daki güç dengelerini ve küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebileceği değerlendiriliyor.

İran’ın Uranyum Zenginleştirme Programı En Büyük Engel

Müzakerelerde öne çıkan en önemli başlıklardan biri İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri oldu. ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından tamamen vazgeçmesini istediği belirtiliyor.

Washington ve İsrail cephesi, bu materyallerin ileride nükleer silah üretiminde kullanılabileceği ihtimalinden endişe duyuyor. İran ise nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaç taşıdığını savunarak mevcut taleplere mesafeli yaklaşıyor.

ABD tarafı zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasını gündeme getirirken, Tahran yönetiminin bu öneriyi kabul etmeye yanaşmadığı ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı Konusunda Restleşme

Tarafların uzlaşamadığı bir diğer kritik konu ise dünya enerji ticareti açısından stratejik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı oldu.

İran, olası bir anlaşma kapsamında boğazdaki gemi geçişlerinin güvence altına alınmasını ve ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını talep ediyor. Ancak Washington yönetimi, kapsamlı bir anlaşma sağlanmadan mevcut yaptırımların ve deniz baskısının kaldırılmasına sıcak bakmıyor.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni bir gerilimin küresel petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açabileceğini değerlendiriyor.

Dondurulan Milyarlarca Dolarlık Varlık Tartışması

Tahran yönetimi, yıllardır yaptırımlar nedeniyle yurt dışında bloke edilen milyarlarca dolarlık varlığının serbest bırakılmasını istiyor. İranlı yetkililerin yaklaşık 25 milyar dolarlık kaynağın erişime açılmasını talep ettiği belirtiliyor.

ABD yönetimi ise bu konuda kesin bir taahhüt vermekten kaçınıyor. Washington, bazı şartların yerine getirilmesi halinde belirli finansal kolaylıkların gündeme gelebileceğini savunuyor.

Ekonomik yaptırımların kaldırılması konusu, İran açısından anlaşmanın en önemli maddelerinden biri olarak görülüyor.

Hizbullah ve Bölgesel Güç Dengeleri

Müzakerelerde dolaylı şekilde gündeme gelen başlıklardan biri de İran’ın bölgedeki vekil güçlerle ilişkisi oldu. Özellikle Hezbollah üzerinden yaşanan gerilim dikkat çekiyor.

İran tarafı bölgede çatışmaların sona ermesini isterken, ABD’nin vekil güçler konusunu resmi müzakere başlığı haline getirmediği belirtiliyor. Ancak Washington’un, İran’ın bölgedeki etkisini sınırlandırmayı uzun vadeli stratejik hedef olarak gördüğü ifade ediliyor.

Balistik Füze Programı Masadaki En Hassas Başlıklardan Biri

İran’ın balistik füze kapasitesi de müzakerelerde güvenlik açısından en kritik konular arasında yer alıyor. Özellikle İsrail ve Körfez ülkeleri, İran’ın füze programını doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor.

ABD yönetiminin ilk aşamada füze programına yönelik kısıtlamaları da anlaşma şartlarına eklemek istediği ancak mevcut taslak görüşmelerde bu başlığın geri planda kaldığı kaydedildi.

Uzmanlara göre füze kapasitesi konusunda yaşanacak olası bir uzlaşmazlık, kalıcı barış anlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor.

Taraflar arasında yürütülen müzakereler, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleşti. Ancak görüşmelerin ardından yapılan açıklamalar, tarafların temel konularda uzlaşamadığını ortaya koydu. Diplomatik kaynaklara göre özellikle nükleer program ve yaptırımlar gibi kritik başlıklarda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. Bu durum, müzakerelerin tıkanmasına neden oldu.

Öte yandan uluslararası haber ajansı Reuters’a konuşan dört farklı kaynak, İranlı ve Amerikalı yetkililerin diplomatik temasları sürdürme konusunda mutabık kaldığını aktardı. Bu kapsamda tarafların önümüzdeki günlerde yeniden bir araya gelmesi bekleniyor. Görüşmelerin yeniden İslamabad’da yapılabileceği ifade edilirken, alternatif olarak İsviçre’nin Cenevre kentinin de gündemde olduğu belirtiliyor. Diplomatik kulislerde, yeni görüşmenin perşembe günü gerçekleşebileceği konuşuluyor.

ABD yönetimi cephesinden gelen açıklamalar, sürecin tamamen kopmadığını gösteriyor. Başkan Donald Trump, Beyaz Saray’da yaptığı değerlendirmede İran ile birçok konuda ilerleme sağlandığını ancak nükleer meselede henüz uzlaşma olmadığını dile getirdi. Trump, İran’ın nükleer silah sahibi olmasının kabul edilemez olduğunu vurgulayarak, bu konuda geri adım atılmaması halinde anlaşmanın mümkün olmayacağını ifade etti. Bununla birlikte, İran’ın bir anlaşma yapma isteği taşıdığını öne süren Trump, temasların sürdüğünü ima etti ancak görüşmelerin kimlerle yapıldığına dair detay vermedi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise Pakistan’daki görüşmelerin anlaşma sağlanamadan sona erdiğini açıkça dile getirdi. Vance’in açıklamaları, müzakerelerdeki tıkanıklığın boyutunu ortaya koyarken, taraflar arasındaki mesafenin hâlâ ciddi olduğunu gösterdi.

İran tarafı ise farklı bir perspektif sunuyor. Tahran yönetimi, müzakerelerde ilerleme sağlanamamasının sorumluluğunu ABD’ye yükledi. İranlı yetkililer, Washington’ın “aşırı talepler” ileri sürdüğünü ve bu nedenle ortak bir çerçevede buluşmanın mümkün olmadığını savundu. Bu açıklamalar, iki taraf arasında yalnızca teknik değil, aynı zamanda siyasi bir güven sorunu bulunduğunu da ortaya koyuyor.

Bölgesel açıdan bakıldığında, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonların ardından çatışmaların hızla genişlediği görülmüştü. Bu süreçte farklı bölge ülkelerinin de dolaylı şekilde etkilenmesi, uluslararası toplumun endişelerini artırmıştı. Ateşkes kararı, bu yayılmanın önüne geçmek açısından kritik bir adım olarak değerlendirilmişti. Ancak kalıcı bir anlaşmanın sağlanamaması, bölgedeki belirsizliği sürdürmeye devam ediyor.

Uzmanlar, tarafların yeniden masaya oturma kararı almasının olumlu bir gelişme olduğunu belirtirken, gerçek bir ilerleme için karşılıklı tavizlerin şart olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle nükleer program, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel güvenlik konuları, müzakerelerin kaderini belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Önümüzdeki günlerde yapılması planlanan yeni görüşmeler, hem ateşkesin geleceği hem de daha kapsamlı bir anlaşmanın mümkün olup olmayacağı açısından kritik önem taşıyor. Tarafların bu süreçte nasıl bir tutum sergileyeceği, yalnızca ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Orta Doğu’daki genel güvenlik dengelerini de doğrudan etkileyecek.Orta Doğu’da Kritik Dönemeç: ABD-İran Görüşmeleri Yeniden Başlıyor

United States Department of State tarafından yürütülen “Adalet İçin Ödül” programı kapsamında yapılan duyuruda, söz konusu kişiler hakkında bilgi paylaşanlara 10 milyon dolara kadar ödül verilebileceği belirtildi.

ABD’den Bilgi Çağrısı

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın resmi hesaplarından yapılan açıklamada, ilgili kişiler hakkında bilgi sağlayanların hem para ödülü kazanabileceği hem de gerekli görülmesi halinde başka bir ülkeye yerleştirilme imkanından yararlanabileceği ifade edildi.

Paylaşımda ayrıca, ABD’nin daha önce Islamic Revolutionary Guard Corps (İran Devrim Muhafızları Ordusu) için “yabancı terör örgütü” tanımlaması yaptığı hatırlatıldı.

Listede Üst Düzey İsimler Var

Duyuruda yalnızca Mücteba Hamaney değil, İran yönetiminde etkili olduğu belirtilen bazı isimler de yer aldı. Bunlar arasında:

• Ali Laricani

• Ali Asgar Hicazi

• Yahya Rahim Safevi

• İskender Mümini

• İsmail Hatib

de bulunuyor.

ABD tarafından paylaşılan bilgilere göre, bu kişilerin İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun farklı birimleri üzerinde küresel ölçekte yönlendirme ve komuta rolü bulunduğu iddia ediliyor.

“Bilgi Getirene Ödül” Mesajı

ABD’nin ödül programı kapsamında yapılan çağrıda, bu isimler hakkında güvenilir bilgi paylaşan kişilere 10 milyon dolara kadar para ödülü verilebileceği vurgulandı.

Diplomasi kulislerinde ise bu hamle, Washington’un İran yönetimine karşı yürüttüğü baskı politikasının yeni bir aşaması olarak yorumlanıyor. Kimi yorumcular durumu esprili bir dille “füzeyle çözülmeyen meseleler bazen dolar üzerinden çözülmeye çalışılıyor” şeklinde değerlendirdi.

“Savaş gayrimeşru, karşılıksız bırakmayacağız”

ABD ile İran arasında devam eden nükleer müzakerelere rağmen, bölgede askeri operasyonların başlaması uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. İranlı yetkililer, saldırıların üst düzey isimleri hedef aldığını öne sürerken, Tahran yönetimi de buna karşılık misilleme başlattı.

Arakçi, başlatılan askeri operasyonu “gayrimeşru” olarak nitelendirerek, İran’ın saldırılar karşısında pasif kalmayacağını vurguladı. İranlı bakan, “Bize yönelik saldırıları oturup izlememiz mümkün değil” diyerek karşılık verme kararlılıklarını dile getirdi.

Suikast iddialarına yanıt

İsrailli güvenlik kaynaklarının İran lideri Hamaney’e yönelik suikast girişiminin başarılı olduğu yönündeki iddiaları da gündeme gelirken, Arakçi bu bilgileri doğrulamadı. İranlı diplomat, mevcut bilgilere göre hem Hamaney’in hem de Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın hayatta olduğunu söyledi.

“Müzakere sürerken saldırı anlaşılmaz”

İran ile ABD arasındaki nükleer görüşmelerin son turu kısa süre önce Cenevre’de gerçekleştirilmişti. Bir sonraki görüşmenin Viyana’da yapılması planlanırken askeri operasyonların başlaması dikkat çekti.

Arakçi, müzakereler devam ederken saldırı düzenlenmesini eleştirerek, ABD yönetiminin bu adımının mantığını anlamakta zorlandığını belirtti. Ayrıca, ABD Başkanı Donald Trump’ın iç politikadaki durumunun bu karar üzerinde etkili olabileceğini öne sürdü.

Toplantı sonrasında yapılan açıklamada, tarafların diplomatik çözüm arayışını sürdürdüğü ve müzakerelerde önemli ilerleme sağlandığı ifade edildi.

Dördüncü tur Viyana’da yapılacak

Ummanlı Bakan el-Busaidi, görüşmelerin yapıcı geçtiğini belirterek teknik düzeydeki temasların önümüzdeki hafta Viyana’da devam edeceğini açıkladı. Bu gelişme, iki ülke arasında uzun süredir devam eden gerilime rağmen diplomatik temasların sürdüğünü ortaya koydu.

Yetkililer, tarafların kendi başkentlerinde yapacağı değerlendirmelerin ardından yeni müzakere turunun başlayacağını belirtti.

Nükleer müzakereler saldırılar sonrası yeniden başladı

ABD ile İran arasındaki görüşmeler, İsrail ve ABD’nin Haziran 2025’te İran’a yönelik saldırılarının ardından kesintiye uğramıştı. Süreç, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin diplomatik girişimleri ve Umman’ın arabuluculuğu sayesinde yeniden başlatıldı.

Taraflar ilk olarak 6 Şubat’ta Umman’da dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Daha sonra müzakereler Cenevre’de devam etti ve üçüncü tur görüşmeler yaklaşık üç saat süren oturumlarla tamamlandı.

Tarafların temel talepleri farklılık gösteriyor

İran, nükleer programını uluslararası sınırlamalar çerçevesinde sürdürme karşılığında ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Buna karşılık ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen sonlandırmasını ve mevcut yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını istiyor.

Bu temel görüş ayrılıkları, müzakerelerin en kritik başlığını oluşturuyor.

ABD donanması bölgedeki varlığını artırdı

Diplomatik temaslar devam ederken, ABD Donanması bölgedeki askeri varlığını güçlendirdi. Açık kaynaklara göre ABD’nin, Akdeniz, Umman Denizi ve Basra Körfezi çevresinde toplam 23 savaş gemisi bulunuyor.

Bu konuşlandırma kapsamında uçak gemileri, muhripler, lojistik destek gemileri ve kıyı muharebe gemileri görev yapıyor. Bu askeri unsurlar, ABD’nin bölgedeki operasyonel kapasitesini ve caydırıcılığını artıran önemli unsurlar arasında yer alıyor.

Uzmanlar, artan askeri hareketlilik ile diplomatik görüşmelerin eş zamanlı yürütülmesinin, tarafların hem müzakere hem de caydırıcılık stratejisini birlikte sürdürdüğünü gösterdiğini değerlendiriyor.

Üst düzey Kongre liderlerine gizli bilgilendirme

ABD istihbaratının, ABD Kongresi içindeki en yetkili isimlerden oluşan ve kamuoyunda “Gang of Eight” olarak bilinen gruba özel bilgilendirme yaptığı bildirildi. Söz konusu grubun, ülkenin en hassas askeri ve istihbarat operasyonları öncesinde bilgilendirildiği biliniyor.

Uzmanlara göre bu tür brifingler genellikle:

• Büyük askeri operasyonlar öncesinde
• Ulusal güvenliği tehdit eden acil durumlarda
• Olası savaş veya misilleme senaryolarında  gerçekleştiriliyor.

İran ile gerilim yeniden tırmanıyor

Son gelişmeler, ABD ile İran arasında yeni bir askeri gerilim ihtimalini gündeme getirdi. ABD’li yetkililerden gelen açıklamalar, istihbaratın ciddi bir tehdit algıladığını veya olası bir operasyon planının değerlendirildiğini gösteriyor.

Demokrat bir senatörün yaptığı “Durum çok ciddi” değerlendirmesi, Washington’daki güvenlik çevrelerinde olağanüstü bir gelişmenin yaşanabileceği yönünde yorumlandı.

Saldırı ihtimali tartışılıyor

Askeri ve istihbarat uzmanları, CIA’nin Kongre liderlerini bu seviyede bilgilendirmesinin genellikle kritik operasyon süreçlerinde gerçekleştiğine dikkat çekiyor. Bu durum:

• Olası bir ABD askeri operasyonunun planlandığı,
• İran’dan gelebilecek bir saldırı tehdidinin değerlendirildiği,
• veya bölgede büyük bir askeri krizin eşiğine gelindiği şeklinde yorumlanıyor.

Resmi açıklama bekleniyor

ABD yönetimi tarafından henüz İran’a yönelik kesin bir askeri operasyon kararı açıkça doğrulanmadı. Ancak istihbarat brifingleri ve siyasi açıklamalar, Washington’un gelişmeleri en üst düzeyde takip ettiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlar, bu tür gelişmelerin bazen caydırıcılık amacı taşıdığını, bazen ise gerçek bir askeri operasyonun habercisi olabildiğini belirtiyor. Gözler şimdi ABD yönetiminden ve bölgeden gelecek resmi açıklamalara çevrilmiş durumda.

ABD Başkanı, Tahran yönetiminin müzakere sürecinde uzlaşmaya yanaşmaması durumunda Washington’un farklı senaryolar üzerinde çalışabileceğini ifade etti. Trump, sürecin seyrine bağlı olarak askeri hazırlıkların devreye alınabileceğini belirterek, “Eğer İran anlaşma yapmamayı tercih ederse, ABD’nin Diego Garcia Üssü’nü kullanması gerekebilir” dedi.

Trump’ın bu açıklaması, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını güçlendirebileceği ve stratejik üsleri aktif hale getirebileceği yönünde bir mesaj olarak değerlendirildi.

Trump’ın sözlerinden kısa süre önce Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada da İran’a yönelik sert ifadeler kullanıldı. Açıklamada, İran’a karşı askeri müdahale ihtimalini destekleyen çeşitli gerekçelerin bulunduğu belirtilerek, Tahran yönetiminin anlaşma yolunu seçmesinin daha doğru olacağı vurgulandı.

Yetkililer, diplomatik çözümün halen mümkün olduğunu ancak sürecin gidişatının İran’ın atacağı adımlara bağlı olacağını ifade etti. Diego Garcia Üssü ise uzun menzilli operasyonlar için kritik konumu ve askeri kapasitesi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri’nin en önemli stratejik merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.