Washington’dan gelen her açıklama gerçeği aydınlatmıyor; çoğu zaman sis perdesini daha da kalınlaştırıyor. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt’in “Trump İran’da 800 idamı durdurdu” iddiası da bu sisin son örneği. Bu açıklama ilk bakışta insani, hatta tarihi bir başarı gibi sunuluyor. Ancak meseleye biraz yakından bakıldığında ortada ciddi bir çelişki, hatta bilinçli bir algı operasyonu olduğu görülüyor.

Öncelikle şunu sormak gerekiyor: ABD’nin ağır ambargolarla boğduğu bir ülkede yaşanan insani krizlerin ahlaki sorumluluğu kime aittir? Eğer Trump gerçekten İran halkının hayatını önemsiyorsa, neden bu halkı açlığa, ilaca erişimsizliğe ve ekonomik çöküşe mahkûm eden yaptırımlar hâlâ yürürlükte?

“800 idam durduruldu” söylemi, kulağa hoş gelen ama altı boş bir siyasi propagandadan ibaret olabilir. Zira iddia edilen bu kişilerin kim olduğu, hangi suçlamalarla yargılandığı ve neden özellikle şimdi gündeme getirildiği belirsizdir. Dahası, bu isimlerin Batı merkezli yapılarla, AB ve Atlantik eksenli istihbarat ağlarıyla bağlantılı “kullanışlı aparatlar” olduğu yönündeki iddialar yabana atılacak türden değildir.

Bugün İran’da yaşananlar spontane bir halk hareketi olarak okunamaz. Evet, sokağa çıkanlar İran halkıdır; ancak bu hareketlerin dijital medya üzerinden yönlendirilmesi, Batılı medya organlarının tek merkezden üretilmiş dili ve senkronize “özgürlük” söylemleri, emperyal aklın sahnede olduğunu açıkça göstermektedir. Bu, Ortadoğu’da defalarca izlediğimiz tanıdık bir senaryodur.

Trump’ın Fox News üzerinden yaptığı açıklamalar, bir devlet adamından çok bir seçim kampanyası yürüten adayın dilini yansıtmaktadır: “Eylemlere devam edin, ABD yardımı yolda.” Bu söylem, İran halkına duyulan bir sevgiden değil, rejim değiştirme hedefinden beslenmektedir. Görünen odur ki ABD, İran dosyasında diplomasi defterini kapatmış; uzun vadeli, yıpratıcı ve vekâlet unsurlarına dayalı bir çatışma stratejisini devreye sokmuştur.

Bu noktada kritik bir başka unsur daha vardır: İran’da FETÖ benzeri yapılanmaların varlığı iddiası. Devletin kılcal damarlarına sızmış, dış istihbarat servisleriyle temas hâlinde olan bu yapıların; CIA, MOSSAD ve İngiliz istihbarat geleneğiyle bağlantılı aparatlar olarak kullanıldığı yönündeki analizler, bölgesel güvenlik perspektifinden ciddiyetle ele alınmalıdır.

Asıl tehlike ise daha derindedir. İran’daki iç karışıklıkların uzun vadede bölgesel haritaları yeniden çizme planına hizmet etme ihtimali göz ardı edilmemelidir. Kademeli olarak oluşturulmak istenen yeni bir “Kürdistan havzası”, yalnızca İran’ı değil; Türkiye’yi, Irak’ı ve Suriye’yi de doğrudan hedef alan jeopolitik bir projedir.

Trump’ın çelişkisi tam da burada düğümleniyor: Bir yandan “sivil ölümlere karşıyım” diyen bir lider, diğer yandan bu ölümlerin altyapısını oluşturan ambargoları, ekonomik savaş araçlarını ve istikrarsızlaştırma politikalarını ısrarla sürdürüyor. Bu, insani bir duruş değil; seçici vicdanla yürütülen emperyal bir stratejidir.

Peki soralım: ABD’nin sınırsız siyasi, askeri ve diplomatik desteğiyle İsrail’in Gazze’de katlettiği 60 bini aşkın sivilin kadınların, çocukların, bebeklerin ve görevini yapan basın mensuplarının kanının hesabını kim verecek? Hastanelerin bombalandığı, gazetecilerin hedef alındığı, toplu mezarların ortaya çıktığı Gazze’de akan kan, Trump’ın “insani hassasiyet” söyleminin neresine düşüyor?

Ey barışçı geçinen Trump; madem vicdan sahibisin, Gazze’deki ölümlere neden sessiz kaldın? Neden İsrail’e “ciddi sonuçlar” hatırlatılmadı? Neden bir tek yaptırım, bir tek uyarı, bir tek kırmızı çizgi görmedik? İran söz konusu olunca yüksek perdeden insan hakları nutukları atanlar, Gazze’de söz konusu olan Müslüman siviller olunca neden kör, sağır ve dilsiz kesildi?

Bu sessizlik bir unutkanlık değil, bir tercihtir. Ve bu tercih bize şunu açıkça gösteriyor. Trump’ın insan hakları söylemi evrensel değil; kime karşı, ne zaman ve hangi stratejik çıkarla kullanılacağı önceden belirlenmiş bir araçtır. İran’da idamlar üzerinden ahlaki üstünlük taslayan bir liderin, Gazze’de on binlerce masumun katledilmesini görmezden gelmesi, vicdan değil; çıkar merkezli bir siyaset anlayışıdır.

İran’a düşen görev nettir: Halkını dinlemek, meşru talepleri görmezden gelmemek ve çözümü dış müdahalelerde değil, kendi toplumsal dinamiklerinde aramaktır. Ancak aynı zamanda, ülkenin iç işlerine yönelik bu çok katmanlı müdahalelere karşı da uyanık olmak zorundadır.

Sonuç olarak; Trump’ın “800 idamı durdurdum” söylemi, tarihe bir insan hakları başarısı olarak değil, bir rejim değiştirme operasyonunun PR cümlesi olarak geçme riski taşımaktadır. Gerçek barış, tweetlerle değil; ambargoların kaldırılmasıyla, halkların iradesine saygıyla ve emperyal hesapların terk edilmesiyle mümkündür.

Ancak görünen odur ki Trump’ın derdi İran halkı değildir. Onun kurtarmaya çalıştığı, yıllardır eğittiği, finanse ettiği, bilgi devşirdiği ve günü geldiğinde sahaya sürdüğü “kullanışlı aparatlarıdır.” Bugün “idamdan kurtardım” diye sunulanlar, yarın İran sokaklarında “özgürlük” etiketiyle vitrine çıkarılacak taşeronlardır. Trump, mazlumları değil; yatırım yaptığı unsurları korumanın, harcadığı paranın ve kurduğu ağların boşa gitmemesinin hesabını yapmaktadır.

Bu yüzden bu hikâyede ne vicdan vardır ne de samimiyet. Ortada yalnızca emperyal aklın soğuk muhasebesi vardır. İran halkı bu oyunun figüranı değil, öznesi olmak zorundadır. Aksi hâlde bugün “idamları durdurduk” diyenler, yarın aynı ülkeyi daha büyük bir kaosun içine sürüklemekten bir an bile tereddüt etmeyecektir.

Reuters ve Financial Times’ın haberlerine göre, anlaşma geçtiğimiz hafta ABD tarafından donduruldu. Konuya yakın ve isimleri açıklanmayan İngiliz yetkililer, gelişmeyi doğrularken Washington’un teknoloji iş birliği dışındaki ticaret başlıklarında Londra’dan taviz beklediği ifade ediliyor.

TİCARİ BAŞLIKLARDA GERİLİM

ABD’li müzakerecilerin, özellikle gıda ve sanayi ürünlerine ilişkin düzenlemeler ile “tarife dışı engeller” konusunda İngiltere’nin yeterli adımı atmamasından rahatsız olduğu belirtiliyor. Beyaz Saray ise konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.

TRUMP YÖNETİMİ DAHA ESNEK KURALLAR TALEP EDİYOR

İngiliz hükümetinden bir sözcü, anlaşmanın askıya alınmasının ardından yaptığı açıklamada, ABD ile olan ilişkilerin güçlü kalmaya devam ettiğini vurguladı. Sözcü, Teknoloji Refah Anlaşması’nın her iki ülkede de çalışanlar ve sektörler için yeni fırsatlar yaratmasını hedeflediklerini ifade etti.

İki ülke, Donald Trump’ın eylül ayında İngiltere’ye gerçekleştirdiği ziyaret sırasında yapay zeka ve nükleer enerjiyi de kapsayan “Teknoloji Refah Anlaşması” üzerinde uzlaşmaya varmıştı. ABD, İngiltere’nin en büyük ticaret ortakları arasında yer alırken, Amerikan teknoloji şirketleri ülkede önemli yatırımlar yapmayı sürdürüyor. Buna karşın Trump yönetimi, ticari ilişkilerde daha esnek kurallar ve daha geniş pazar erişimi talep ediyor.

YATIRIMLAR DEVAM EDİYOR

İngiltere, Trump’ın ziyareti öncesinde PayPal ve Bank of America gibi kuruluşlardan toplam 1,25 milyar sterlinlik yeni yatırım çektiğini açıklamıştı. Nvidia ve OpenAI gibi teknoloji devlerinin de askıya alınan anlaşma kapsamında yatırım planları bulunuyordu.

ABD merkezli bulut bilişim şirketi CoreWeave ise bu hafta İngiltere pazarına yatırım yapacağını duyurdu.

ANLAŞMANIN KAPSAMI NEYDİ?

“Teknoloji Refah Anlaşması”, yapay zeka, sivil nükleer enerji, füzyon ve kuantum teknolojileri gibi stratejik alanlarda iş birliğini artırarak küresel ölçekte bir “İnovasyonun Altın Çağı” başlatmayı hedefliyordu.

Anlaşma kapsamında; kanser araştırmaları, uzay keşifleri, büyük ölçekli araştırma programları, bilimsel veri setleri ve süper bilgisayar altyapılarının ortak kullanımı planlanıyordu. Ayrıca NASA ile İngiltere Uzay Ajansı’nın Ay ve Mars görevleri için yapay zeka modelleri geliştirmesi de iş birliği başlıkları arasında yer alıyordu.

Taraflar, ortak fonlama mekanizmaları ve iş gücü eğitimleriyle teknolojik liderliği güçlendirmeyi ve stratejik tedarik zincirlerini daha dayanıklı hale getirmeyi amaçlıyordu.

Axios sitesinin ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde, Beyaz Saray yetkililerinin söz konusu saldırı sonrası Netanyahu’yu sert biçimde eleştirdiği belirtildi. Haberde, Trump yönetiminin, suikastın Gazze’de yürütülen ateşkes sürecini zedelediği görüşünde olduğu aktarıldı.

Bir ABD’li yetkili, Beyaz Saray’ın Netanyahu’ya ilettiği mesajın oldukça net olduğunu ifade ederek, “Eğer kendi itibarınızı sarsmak ve anlaşmalara uymadığınızı göstermek istiyorsanız bu sizin tercihinizdir. Ancak Gazze’deki anlaşmaya arabuluculuk eden Başkan Trump’ın itibarını zedelemenize izin vermeyiz” dedi.

“NETANYAHU’DAN BIKMIŞ DURUMDALAR”

İsrail basınında da benzer iddialar yer aldı. Yedioth Ahronot gazetesi, Beyaz Saray’daki bazı üst düzey isimlerin, Raid Saad suikastının Netanyahu’nun talimatıyla gerçekleştirilmesi sonrası İsrail Başbakanı’na ağır tepki gösterdiğini yazdı.

ABD’li yetkililer, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun yanı sıra Başkan Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner’in Netanyahu’nun Gazze politikasından duydukları rahatsızlığı gizlemediğini aktardı. Yetkililer, bu isimlerin İsrail’in uzlaşmaz tutumu nedeniyle Netanyahu’dan “bıkmış vaziyette” olduğunu ifade etti.

Aynı kaynaklar, Netanyahu’nun son iki yılda izlediği politikalar nedeniyle uluslararası alanda giderek yalnızlaştığını vurgulayarak, Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi’nin kendisiyle görüşmeyi reddetmesi ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne hâlâ davet edilmemesinin bunun göstergesi olduğunu dile getirdi.

WASHINGTON’UN RAHATSIZLIĞI SADECE GAZZE İLE SINIRLI DEĞİL

ABD yönetiminin, Netanyahu hükümetine yönelik eleştirilerinin yalnızca Gazze Şeridi ile sınırlı olmadığı da belirtildi. Washington’un, işgal altındaki Batı Şeria’da Filistinlilere yönelik İsrailli yerleşimcilerin şiddet eylemlerinden de ciddi rahatsızlık duyduğu ifade edildi.

Bir ABD’li yetkili, “Netanyahu’dan Arap dünyasında provokasyon olarak algılanacak adımlardan kaçınmasını istiyoruz” diyerek, bu tür hamlelerin bölgesel gerilimi artırdığına dikkat çekti.

NETANYAHU-TRUMP GÖRÜŞMESİ BEKLENİYOR

İsrail Başbakanlık Ofisi, iddialara ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı. Öte yandan, ABD yönetimiyle gerilim yaşandığı öne sürülen Netanyahu’nun, 29 Aralık’ta Florida’daki Mar-a-Lago malikanesinde ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya gelmesinin beklendiği bildirildi.

RAID SAAD SUİKASTI

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Savunma Bakanı Yisrael Katz, yaptıkları ortak açıklamada Gazze’nin güneyinde yaşanan bir patlamada iki İsrail askerinin yaralandığını duyurmuş, buna karşılık Gazze kentinde Hamas’ın üst düzey isimlerinden Raid Saad’ın hedef alındığını açıklamıştı.

Hamas ise İzzeddin el-Kassam Tugayları komutanlarından Raid Saad’ın, İsrail’in ateşkesi ihlal ederek düzenlediği hava saldırısında hayatını kaybettiğini doğrulamıştı.

ABD Başkanı Donald Trump ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara arasındaki görüşme tamamlandı.

Görüşme basına kapalı olarak gerçekleştirilirken, 1,5 saat süren görüşmeye ilişkin Beyaz Saray’dan bir açıklama yapılmadı.

Görüşmeye, Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, ABD’li mevkidaşı Marco Rubio ile ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Thomas Barak’ın da katıldı.

SEZAR YASASI İKİNCİ KEZ 6 AY ASKIYA ALINDI

ABD Hazine Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, 10 Kasım’da güncellenen Suriye yaptırımları bölümüne ilişkin kamuoyuyla bilgi paylaşıldı.

Açıklamada, “Dışişleri Bakanı, 10 Kasım günü, Suriye’ye yönelik yaptırımların hafifletilmesine devam etme taahhüdümüzü belirtmek amacıyla Sezar Yasası yaptırımlarının uygulanmasını 180 gün süreyle kısmen askıya aldı.” ifadesine yer verildi.

Söz konusu kararın, 23 Mayıs’ta 180 günlüğüne Sezar Yasası yaptırımlarının askıya alınması kararının yerini aldığı belirtildi.

Açıklamada, Rusya ve İran’la ilgili işlemlerin yanı sıra bu ülke menşeli mal, teknoloji, yazılım, fon, finansman veya hizmetlerin transferinin bu muafiyetlerden hariç tutulduğu kaydedildi.

Öte yandan ABD Başkanı Trump’ın Sezar Yasası yaptırımlarını iptal etme hakkı bulunmuyor, bu nedenle uygulanan yaptırım askıya alma yöntemiyle öteleniyor.

GÖRÜŞMENİN GÜNDEMİ

Görüşmede Suriye yaptırımlarının kaldırılmasından bölgesel meselelere kadar birçok konu başlığını ele alındı.

Beyaz Saray’a giden ilk Suriye Cumhurbaşkanı olan Şara’ya, görüşmede Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani eşlik etti.

PAZAR GÜNÜ GENERALLERLE BASKETBOL OYNADI

Suriye Dışişleri Bakanı Esed Hasan Şeybani, Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın ABD’li generallerle basketbol oynadığı bir video paylaştı.

Şeybani’nin Instagram hesabındaki videoda, Şam’daki halk sarayında Cumhurbaşkanı Şara ve kendisinin, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Brad Cooper ile DEAŞ’a karşı kurulan Uluslararası Koalisyon’un Komutanı Kevin Lambert ile basketbol oynadığı görüldü.

Paylaşımında Şeybani, “Sıkı çalış, daha sıkı oyna. Amiral Brad Cooper ve Tuğgeneral Kevin Lambert ile sahada birkaç atış.” ifadelerine yer verdi.

ABD Başkanı Trump, Macaristan Başbakanı Orban yaptığı görüşme sonrasında basın toplantısı düzenledi. Trump, “Putin ile Macaristan’da görüşmeyi hala istiyorum” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump, Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ı, Beyaz Saray’ın kapısında karşıladı.

ORBAN İLE GÖRÜŞTÜ

Trump, Orban ve beraberindeki heyetle Beyaz Saray’da vereceği öğle yemeğinde görüştü.

ÖNEMLİ KONULARA DEĞİNDİLER

Görüşmede, ABD’nin Rus petrolünü boykot çağrılarına rağmen Ukrayna’daki savaşın başlamasından bu yana enerji ihtiyacını Rusya’dan tedarik eden Macaristan’ın istisna talebinin gündeme geldi.

İkilinin görüşmesinde, Ukrayna’da devam eden savaşın etkileri de ele alındı.

PUTİN SORULDU

ABD Başkanı Donald Trump, Macaristan Başbakanı Viktor Orban, gerçekleştirdiği ortak basın açıklamasında gündeme dair sorularını yanıtladı.

“MACARİSTAN’DA GÖRÜŞMEYİ HALA İSTİYORUM”

Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de görüşme ihtimali olup olmadığına ilişkin soruya, “Her zaman bir ihtimal var” cevabını verdi.

Trump, “Putin ile Macaristan’da görüşmeyi hala istiyorum” ifadelerini kullandı.

“SAVAŞ YAKIN GELECEKTE SONA ERECEK”

Rusya’ya dair konuşan Trump “Rusya ile temel sorun, savaşı bitirmek istememeleridir.” derken, Ukrayna’da savaşın çok uzak olmayan bir gelecekte biteceğini işaret etti.

ABD Başkanı Orban’a “Ukrayna’nın bu savaşı kazanamayacağını söyler misiniz?” diye sorarken, Orban “Mucize gerçekleşebilir.” diye yanıt verdi.

ABD Başkanı bu yanıta “Evet, bu doğru.” şeklinde tepki verdi.

BUDAPEŞTE’Yİ İŞARET ETMİŞTİ

Beyaz Saray basın ofisi, görüşmenin basına kapalı olduğunu duyurdu. Orban, ocak ayında geldiği Washington’da Trump ile bir araya gelmişti.

Trump, iyi anlaştığı liderlerden olan ve Avrupa’da çeşitli konularda birlikte hareket ettiği Orban ile ocaktaki görüşmeden bu yana ilk kez ikili görüşme yapacak.

Trump, Gazze’de ateşkese ilişkin anlaşmanın Mısır’ın Şarm El Şeyh kentinde imzalanmasından sonra, Ukrayna’da ateşkes sağlanması için Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de görüşeceğini duyurmuş, ancak daha sonra bu görüşmenin iptal edildiğini açıklamıştı.

Çevrim içi basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtlayan Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Koordinatörü John Kirby, Türkiye’deki seçimlerden sonra F-16 anlaşmasıyla ilgili bir gelişme olabileceğine dair ABD Kongresi’nde herhangi bir hareket olup olmadığına ilişkin soruya bu konuda herhangi bir teminattan haberdar olmadığını söyleyerek yanıt verdi.

Kibry, konuyla ilgili gazetecileri ABD Kongresi yetkililerine yönlendirdi ve Biden’ın bu konudaki pozisyonunun değişmediğinin altını çizdi.