Orta Doğu’da son dönemde artan çatışmaların ardından diplomatik temaslarını yoğunlaştıran Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgesel barışın sağlanması adına uluslararası liderlerle görüşmelerini sürdürüyor. Türkiye’nin krizlerin çözümünde yapıcı ve dengeleyici bir rol üstlendiğini vurgulayan Erdoğan, özellikle ateşkes ortamının korunmasının büyük önem taşıdığını dile getirdi.

İletişim Başkanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre telefon görüşmesinde Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve küresel gelişmeler de kapsamlı şekilde ele alındı. Görüşmede enerji güvenliği, ekonomik iş birlikleri ve bölgedeki çatışmaların oluşturduğu riskler ön plana çıktı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin savaşın yayılmasını önlemek ve bölgede yeniden istikrarı sağlamak amacıyla yoğun diplomasi yürüttüğünü belirtti. Özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan sorunların sadece bölge ülkelerini değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkilediğine dikkat çeken Erdoğan, enerji arz güvenliğinin korunması için uluslararası toplumun ortak hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Görüşmede İsrail’in bölgedeki tutumu da gündeme geldi. Erdoğan, İsrail’in çatışma ortamının devam etmesini istediğini savunarak, uluslararası hukukun ihlal edildiğini ifade etti. Özellikle korsanlık dahil bazı eylemlerin kabul edilemez olduğunu belirten Cumhurbaşkanı, İsrail üzerindeki uluslararası baskının artırılmasının artık kaçınılmaz hale geldiğini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ayrıca, Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki ilişkilerin geliştirilmesinin her iki taraf açısından da stratejik önem taşıdığına dikkat çekti. Avrupa’nın güvenlik politikaları ve savunma stratejileri kapsamında Türkiye’nin daha aktif şekilde yer almasının önemli katkılar sağlayacağını belirten Erdoğan, ortak hareket edilmesinin bölgesel istikrar açısından kritik olduğunu dile getirdi.

Telefon görüşmesinde ekonomik iş birlikleri de öne çıkan başlıklardan biri oldu. Erdoğan, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ekonomik entegrasyonun güçlendirilmesi gerektiğini ifade ederek, özellikle Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin önemine işaret etti. Mevcut ticaret sisteminin günümüz ekonomik koşullarına tam anlamıyla cevap veremediğini belirten Cumhurbaşkanı, yeni düzenlemelerle birlikte ticaret hacminin daha da artırılabileceğini söyledi.

Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ticari ilişkilerin uzun yıllardır güçlü şekilde devam ettiğini hatırlatan Erdoğan, enerji, savunma, teknoloji ve lojistik gibi alanlarda yeni iş birliklerinin her iki taraf için de önemli fırsatlar oluşturacağını kaydetti. Özellikle küresel ekonomik belirsizliklerin arttığı bir dönemde Türkiye ile Avrupa arasındaki dayanışmanın daha büyük önem taşıdığı değerlendiriliyor.

Öte yandan uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek uzun süreli bir krizin petrol ve doğal gaz fiyatlarında ciddi dalgalanmalara yol açabileceğine dikkat çekiyor. Dünya enerji ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği boğazda yaşanan her gelişme, uluslararası piyasalar tarafından yakından takip ediliyor. Türkiye de enerji güvenliği açısından bölgedeki gelişmeleri dikkatle izleyen ülkeler arasında yer alıyor.

Rubio’nun aktardığı bilgilere göre, Hürmüz Boğazı’nda son günlerde artan askeri hareketlilik, taraflar arasında doğrudan çatışmaya dönüştü. ABD güçlerinin müdahil olduğu bu süreçte, İran’a ait olduğu belirtilen 7 sürat teknesinin vurulduğu ifade edildi. ABD tarafı, bu müdahalenin bölgedeki deniz güvenliğini sağlamak ve uluslararası ticaret yollarını korumak amacıyla gerçekleştirildiğini savunuyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor. Küresel petrol taşımacılığının önemli bir kısmının bu dar su yolundan geçmesi nedeniyle bölgede yaşanan her türlü gerilim, uluslararası piyasalarda da yankı uyandırıyor. Bu nedenle son gelişmeler yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de endişe yaratmış durumda.

Basın toplantısında İran’a yönelik mesajlar da veren Rubio, Tahran yönetiminin mevcut tutumunu sürdürmesi halinde gerilimin daha da tırmanabileceğine işaret etti. ABD’nin önceliğinin çatışma değil istikrar olduğunu dile getiren Rubio, İran’ın müzakere masasına dönmesi gerektiğini belirtti. “İran, uluslararası toplumun beklentilerini karşılayacak şekilde hareket etmeli ve belirlenen şartları kabul etmelidir” ifadelerini kullanan Rubio, diplomatik çözümün hâlâ mümkün olduğunu vurguladı.

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünün korunmasının hayati önemde olduğunu sık sık dile getiriyor. Rubio da bu doğrultuda, ABD’nin bölgedeki varlığını sürdürmeye kararlı olduğunu ifade etti. Uluslararası ticaret gemilerinin güvenli geçişinin sağlanmasının öncelikleri arasında yer aldığını belirten Rubio, bu kapsamda gerekli tüm adımların atılacağını söyledi.

Öte yandan yaşanan çatışmalarda sivil denizcilerin hayatını kaybetmesi, olayın insani boyutunu da gündeme taşıdı. Uluslararası kamuoyunda, bölgedeki askeri hareketliliğin siviller üzerindeki etkilerine yönelik kaygılar artarken, uzmanlar gerilimin kontrol altına alınmaması durumunda daha büyük kayıpların yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Analistler, Hürmüz Boğazı’ndaki bu tür çatışmaların yalnızca askeri değil ekonomik sonuçlar da doğurabileceğine dikkat çekiyor. Petrol fiyatlarında olası dalgalanmalar, küresel tedarik zincirlerinde aksaklıklar ve enerji güvenliği konusundaki endişeler, yaşanan gelişmelerin uluslararası yansımaları arasında gösteriliyor.

Sonuç olarak, ABD ile İran arasındaki gerilim yeni bir eşiğe ulaşmış görünüyor. Rubio’nun açıklamaları, Washington yönetiminin kararlı duruşunu ortaya koyarken, aynı zamanda diplomasiye açık bir kapı bıraktığını da gösteriyor. Önümüzdeki süreçte tarafların atacağı adımlar, hem bölgedeki güvenlik dengelerini hem de küresel ekonomik istikrarı doğrudan etkileyecek gibi görünüyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji taşımacılığı açısından kritik bir geçiş noktası olarak biliniyor. Basra Körfezi’nden çıkan petrol ve doğal gazın önemli bir bölümü bu dar su yolundan geçerek uluslararası pazarlara ulaşıyor. Bu nedenle bölgede yaşanan her gelişme, sadece bölgesel değil küresel ekonomiyi de doğrudan etkiliyor.

ABD ile İran arasında bir süredir devam eden gerilim, karşılıklı saldırıların durdurulmasıyla kısmen yatışmış olsa da, deniz trafiği üzerindeki kısıtlamalar krizin farklı bir boyutta devam ettiğini gösteriyor. Özellikle ABD’nin uyguladığı abluka nedeniyle taraflar arasında yürütülmesi planlanan diplomatik görüşmelerin sekteye uğradığı belirtiliyor.

İran’a yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı’nın yayımladığı haberde, uydu takip verilerine dayandırılan çarpıcı bilgiler paylaşıldı. Buna göre, son 72 saatlik süreçte İran’a ait toplam 52 gemi, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasını aşarak Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaptı. Bu gemiler arasında 31 petrol tankeri ve 21 yük gemisinin bulunduğu ifade edildi.

Söz konusu gelişme, özellikle enerji piyasaları açısından büyük önem taşıyor. Çünkü petrol tankerlerinin güvenli şekilde boğazdan geçebilmesi, küresel petrol arzının kesintisiz devam etmesi anlamına geliyor. İran basınında yer alan bu iddialar, ABD’nin ablukasının etkinliği konusunda da soru işaretlerine neden oldu.

Haberde ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere ilişkin daha detaylı veriler de paylaşıldı. Buna göre, son dönemde boğazdan geçen toplam 30 geminin içerisinde İran’a ait 6 petrol tankeri ve 5 yük gemisinin bulunduğu belirtildi. Bu durum, ablukaya rağmen deniz trafiğinin tamamen durdurulamadığını ortaya koyuyor.

Öte yandan, Hürmüz Boğazı’ndaki mevcut durumun arka planında daha önce yaşanan askeri gelişmeler bulunuyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirildiği öne sürülen saldırıların ardından, 2 Mart itibarıyla boğazın geçişlere kapatıldığını duyurmuştu. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırmış ve enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açmıştı.

ABD tarafı ise bu gelişmelere karşılık olarak daha sert bir tutum benimsedi. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile Pakistan’da yürütülen müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’na yönelik bir abluka sürecinin başlatılacağını duyurdu. Bu açıklamanın hemen sonrasında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 13 Nisan itibarıyla İran limanlarına giriş yapan veya bu limanlardan ayrılan tüm gemilere yönelik deniz ablukasının resmen yürürlüğe girdiğini açıkladı.

Gelinen noktada, taraflar arasında doğrudan askeri çatışma yaşanmıyor olsa da, deniz ticareti üzerindeki baskı ve karşılıklı hamleler gerilimin sürdüğünü açıkça gösteriyor. İran basınının öne sürdüğü “ablukanın delindiği” yönündeki iddialar ise önümüzdeki süreçte bölgedeki güç dengeleri ve deniz güvenliği açısından yeni tartışmaları beraberinde getirebilir.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan bu gelişmelerin yalnızca bölgesel bir kriz olmadığını, aynı zamanda küresel enerji arzı, petrol fiyatları ve uluslararası ticaret üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini vurguluyor. Bu nedenle, ABD ile İran arasında yaşanan her yeni gelişme dünya genelinde yakından takip edilmeye devam ediyor.

Ateşkesin ilan edildiği gün İsrail’in Lübnan’a yönelik geniş çaplı saldırı başlatması, dengeleri sarsarken binlerce kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Bu gelişme, Washington ile Tahran arasında yeni bir gerilim başlığı açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın devreye girmesiyle İsrail ve Lübnan arasında 10 günlük ayrı bir ateşkes sağlandı. Ancak bu diplomatik adımlar, Hürmüz Boğazı çevresindeki krizi çözmeye yetmedi.

Hürmüz Boğazı yeniden krizin merkezinde

İran, ateşkes kapsamında Hürmüz Boğazı’nı geçişlere açtığını duyurmuştu. Buna karşılık Trump, İran ile kapsamlı bir anlaşmaya varılana kadar bölgedeki ablukanın süreceğini açıkladı. Bu çıkışın ardından boğaz yeniden kapatıldı.

İlk tur görüşmeler sonuçsuz kaldı

Taraflar, Pakistan’ın arabuluculuğunda İslamabad’da bir araya geldi. Yaklaşık 21 saat süren görüşmelerden somut bir sonuç çıkmadı ve taraflar anlaşma sağlayamadan masadan ayrıldı.

İkinci tur görüşmeler belirsiz

Müzakerelerin tamamen sona ermediği ifade edilirken, Pakistan ikinci tur için ABD’den bir ön heyetin İslamabad’a ulaştığını açıkladı. Ancak İran tarafı henüz sürece katılım göstermedi.

Bu sırada ABD’nin İran’a ait bir kargo gemisine müdahale ettiği yönündeki açıklamalar, tansiyonu daha da yükseltti. Tahran yönetimi, bu gelişmenin ardından ikinci tur görüşmeler için herhangi bir planlarının olmadığını duyurdu.

Karşılıklı sert açıklamalar

Trump, yaptığı açıklamalarda İran’la anlaşmaya varılabileceğini ve gerekli ilerleme sağlanırsa İran liderleriyle görüşmeye hazır olduğunu söyledi. ABD’nin “adil bir anlaşma” teklif ettiğini savundu.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Washington’un yaklaşımını “çelişkili ve yapıcı olmayan” olarak nitelendirerek, ABD’nin İran’dan teslimiyet beklediğini ancak bunun mümkün olmadığını ifade etti.

Trump ayrıca uygulanan ablukanın İran ekonomisine ciddi zarar verdiğini öne sürerek, ülkenin günlük yüz milyonlarca dolar kaybettiğini iddia etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de ABD’nin attığı adımların diplomasiyle bağdaşmadığını belirterek, İran’ın ulusal çıkarlarını korumak adına gerekli kararları alacağını vurguladı.

İran Savunma Konseyi tarafından yapılan açıklamada, ülke kıyılarına veya adalarına yönelik herhangi bir saldırı girişimi halinde Basra Körfezi’ndeki deniz ulaşım hatlarının mayınlanacağı bildirildi. Açıklamada, böyle bir senaryonun Körfez’de uzun süreli ve ciddi geçiş kısıtlamalarına yol açabileceği vurgulandı.

İran tarafı ayrıca, saldırılara doğrudan destek vermeyen ülkelerin gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi için Tahran ile koordinasyon sağlaması gerektiğini belirtti.

İran Silahlı Kuvvetleri’nin İsrail’in nükleer tesislerine ev sahipliği yapan Dimona kentine yönelik saldırısının ise Natanz’daki nükleer tesise düzenlenen saldırıya misilleme olduğu ifade edildi. İran, enerji altyapısına yönelik herhangi bir saldırıya anında ve kararlı şekilde karşılık verileceğini yineledi.

Öte yandan İsrailli gazeteci Barak Ravid, Axios’ta yayımlanan analizinde, ABD yönetiminin İran’ın önemli petrol terminallerinden biri olan Hark Adası’nı ele geçirme seçeneğini değerlendirdiğini öne sürdü.

ABD’nin, İran donanmasının saldırı riskleri nedeniyle şu ana kadar Körfez’e doğrudan giriş yapamadığı da iddialar arasında yer aldı.

Basra Körfezi, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 30’unu karşılaması nedeniyle stratejik önemini koruyor. Bu nedenle İran’ın bölgedeki kontrolü, savaşın seyrini etkileyebilecek en kritik unsurlardan biri olarak görülüyor.

Tarihten Örnek: Tanker Savaşı

Benzer bir durum, 1980’li yıllarda İran-Irak Savaşı sırasında yaşanmıştı. 1984’ten itibaren “Tanker Savaşı” olarak adlandırılan süreçte İran ve Irak, karşılıklı olarak petrol taşımacılığını hedef aldı.

Irak’ın İran’ın Harg Adası’ndaki tesislerine saldırmasıyla başlayan süreçte İran da Körfez’deki petrol tankerlerini hedef alarak karşılık verdi. Bu durum, bölgedeki diğer ülkeleri ve küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiledi.

ABD, 1987’den itibaren Kuveyt tankerlerini korumak amacıyla bölgeye müdahil oldu. 1988’de bir ABD savaş gemisinin İran mayınına çarpması üzerine Washington yönetimi, Peygamber Devesi Operasyonu adı verilen geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı.

Yaşanan bu gelişmeler, günümüzdeki gerilimin enerji hatları ve deniz yolları üzerinden küresel etkiler yaratabileceğine dair endişeleri artırıyor.