İran’ın Güneyinde Art Arda Patlamalar

İran basınında yer alan bilgilere göre, ABD’nin yeni operasyon açıklamasının ardından Bender Abbas, Sirik, Cask ve Keşm Adası çevresinde şiddetli patlamalar meydana geldi.

Yerel kaynaklar özellikle Sirik ve Bender Abbas’ta yaklaşık 10 ayrı patlamanın yaşandığını aktarırken, yarı resmi Mehr Haber Ajansı da Buşehr eyaletinden patlama haberleri geldiğini bildirdi.

Hürmüzgan Valiliği ise ilk belirlemelere göre saldırılar nedeniyle herhangi bir can kaybının yaşanmadığını açıkladı.

CENTCOM: Yeni Operasyon Başlatıldı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada İran’a yönelik yeni saldırıların başlatıldığını doğruladı.

Açıklamada, operasyonların temel amacının İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırı kapasitesini zayıflatmak olduğu belirtildi.

CENTCOM ayrıca operasyon emrinin ABD Başkanı Donald Trump tarafından verildiğini ve İran güçlerinin son dönemdeki faaliyetlerine karşılık olarak bu adımın atıldığını ifade etti.

ABD: Çok Sayıda Askeri Hedef Vuruldu

ABD ordusu, son saldırı dalgasının tamamlandığını duyurarak operasyon kapsamında İran’ın farklı bölgelerindeki onlarca askeri hedefin hassas güdümlü mühimmatlarla vurulduğunu açıkladı.

Açıklamaya göre operasyonlarda;

• Hava savunma sistemleri,
• Kıyı radarları,
• Füze unsurları,
• İnsansız hava aracı altyapıları,
• Küçük askeri tekneler,

ABD savaş uçakları, savaş gemileri, tek yönlü insansız hava araçları (İHA) ve ilk kez kullanılan tek yönlü insansız deniz araçları (İDA) ile hedef alındı.

ABD, bir önceki saldırı dalgasında da yaklaşık 140 askeri hedefin imha edildiğini bildirmişti.

İran’dan ABD Üslerine Misilleme

İran basını ise ülke ordusunun bölgedeki “düşman üslerine” füze ve insansız hava araçlarıyla geniş çaplı karşı saldırılar düzenlediğini duyurdu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, Bahreyn’deki Şeyh İsa Üssü’nde bulunan ABD’ye ait helikopter bakım merkezleri, elektronik harp uçağı hangarı ve İHA komuta merkezinin hedef alındığı belirtildi.

Açıklamada ayrıca Ürdün’deki Prens Hasan Hava Üssü’nde yer alan füze depoları ve yakıt tesisleri ile Kuveyt’teki Ali Al-Salem Üssü’ndeki yakıt depoları, Patriot hava savunma sistemi ve Ahmed el-Ceber Üssü’ndeki stratejik radar sistemlerinin de füze ve İHA saldırılarının hedefleri arasında bulunduğu ifade edildi.

Hürmüz Boğazı Tartışması Yeniden Alevlendi

İran Devrim Muhafızları, misilleme operasyonlarının süreceğini açıklarken Hürmüz Boğazı’nın İran’a ait olduğu yönünde uyarıda bulundu.

Buna karşılık CENTCOM, Hürmüz Boğazı’nın küresel ticaret açısından kritik öneme sahip uluslararası bir deniz geçişi olduğunu belirterek, İran’ın boğaz üzerinde kontrol sahibi olmadığını savundu.

ABD açıklamasında, ticari gemilerin güvenli geçişinin sağlanması amacıyla bölgede askeri varlığın sürdürüleceği ve kuvvetlerin yüksek alarm seviyesinde görev yapmaya devam edeceği vurgulandı.

Bölgede Gerilim Tırmanıyor

Karşılıklı saldırılarla birlikte Orta Doğu’da askeri gerilim yeni bir aşamaya taşınırken, gelişmeler Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve küresel enerji piyasaları açısından yakından takip ediliyor. Taraflardan gelen açıklamalar, önümüzdeki süreçte bölgedeki askeri hareketliliğin devam edebileceğine işaret ediyor.

İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin Bender Abbas ve çevresindeki operasyonlarla ateşkesi ihlal ettiği belirtilerek, Tahran’ın gerekli gördüğü her türlü savunma adımını atmaktan çekinmeyeceği vurgulandı. İran ordusu ise yeni bir saldırı halinde verilecek karşılığın “çok daha sert” olacağı mesajını verdi.

Bölgedeki gerilimi artıran gelişmelerden biri de Hürmüz Boğazı’nda yaşandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a yönelik deniz ablukası kapsamında şimdiye kadar toplam 108 ticari geminin rotasının değiştirildiğini duyurdu. ABD donanmasının, İran limanlarına yönelen veya bu limanlardan ayrılan gemilere müdahale ettiği belirtildi.

ABD basınında yer alan bilgilere göre Washington yönetimi, tanker ve konteyner gemilerine askeri eskort sağlamaya başladı. Özellikle enerji sevkiyatının merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı’nda atılan bu adımın, küresel petrol piyasalarında yeni bir kriz dalgası oluşturabileceği değerlendiriliyor.

İran Devrim Muhafızları ise Basra Körfezi’nde ABD’ye ait MQ-9 tipi bir insansız hava aracının düşürüldüğünü öne sürdü. Açıklamada, İran hava sahasına yönelik her ihlalin karşılıksız bırakılmayacağı ifade edildi.

İsrail cephesinde ise Lübnan hattındaki operasyonların genişletildiği açıklandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, güvenlik kabinesi toplantısının ardından yaptığı açıklamada, İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyinde yeni “stratejik bölgeleri” kontrol altına almaya başladığını söyledi. Netanyahu’nun bu karar öncesinde ABD Başkanı Donald Trump ile telefon görüşmesi yaptığı bildirildi.

İsrail ordusu aynı zamanda Lübnan’ın güneyindeki onlarca yerleşim bölgesi için yeni tahliye emirleri yayımladı. İsrail Ordu Sözcüsü Avichay Adraee, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda çok sayıda beldenin hedef alınacağını duyurarak sivillerin bölgeyi terk etmesini istedi.

Lübnan resmi kaynakları ise İsrail saldırılarında sivillerin hayatını kaybetmeye devam ettiğini açıkladı. Son saldırılarda kadınların da bulunduğu çok sayıda kişinin öldüğü, sağlık merkezlerinin hedef alındığı bildirildi. Ateşkese rağmen devam eden saldırılar nedeniyle ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyonu geçtiği ifade ediliyor.

Hizbullah da İsrail’in ihlallerine karşılık olarak Litani Nehri çevresindeki İsrail mevzilerine roket ve topçu saldırıları düzenlediğini duyurdu. İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki kara operasyonlarını daha da genişletmeye hazırlandığı ve yedek askerlerin göreve çağrıldığı aktarıldı.

Öte yandan diplomasi trafiği de sürüyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati’nin yer aldığı İran heyeti, Katar’ın başkenti Doha’da temaslarda bulundu. Görüşmelerde Hürmüz Boğazı, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoku ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gibi kritik başlıkların ele alındığı öğrenildi.

İran tarafı, ABD ile yürütülen müzakerelerde yaklaşık 24 milyar dolarlık bloke edilmiş fonun serbest bırakılmasını talep etti. Tahran yönetimi, söz konusu fonların bir bölümünün anlaşmanın duyurulmasıyla birlikte aktarılmasını istiyor.

ABD Başkanı Donald Trump ise yaptığı açıklamada İran’ın elindeki zenginleştirilmiş uranyumun ya ABD’ye teslim edilmesi ya da uluslararası denetim altında imha edilmesi gerektiğini savundu. Trump’ın açıklamaları, nükleer kriz başlığının yeniden müzakerelerin merkezine yerleştiğini gösterdi.

Çin ve Rusya ise yaşanan gelişmeler karşısında diplomasi çağrısını yineledi. Pekin yönetimi, bölgede çatışmaların sona ermesi için tüm tarafların diyaloga dönmesi gerektiğini açıklarken, Rusya Birleşmiş Milletler’de ABD’yi uluslararası yükümlülüklerini ihlal etmekle suçladı.

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’nda yaşanan son gelişmeler, yalnızca bölgesel güvenliği değil, enerji piyasaları ve küresel ticaret dengelerini de doğrudan etkileyebilecek yeni bir sürecin habercisi olabilir.

Son günlerde Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan olaylar, ABD ile İran arasındaki gerilimi yeniden zirveye taşıdı. İran tarafından yapılan açıklamada, bölgede bir ABD savaş gemisinin iki füze ile hedef alındığı öne sürüldü. Ancak ABD ordusu bu iddiayı kesin bir dille reddetti. Karşılıklı açıklamalar, zaten hassas olan bölgedeki dengeleri daha da kırılgan hale getirdi.

Bu gelişmelerin ardından kameraların karşısına geçen Trump, İran’ın içinde bulunduğu durumu “çaresizlik” olarak nitelendirdi. İran yönetiminin ABD ile karşı karşıya gelmekten memnun olmadığını savunan Trump, yaşanan askeri süreçte İran’ın ciddi kayıplar verdiğini öne sürdü. Açıklamalarında, kısa bir zaman dilimi içinde İran’ın askeri gücünün büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini iddia etti.

Trump ayrıca, ABD’nin savaş istemediğini vurgulayarak dikkat çeken bir söylemde bulundu. İran’ın “beyaz bayrak sallayarak teslim olması” gerektiğini dile getiren Trump, çatışmanın daha fazla can kaybına yol açmasını istemediğini ifade etti. ABD Başkanı, askeri gücün kullanılmasının kaçınılmaz olmadığını ve önceliklerinin çatışmayı büyütmemek olduğunu belirtti.

Konuşmasının devamında İran’ın mevcut durumda herhangi bir avantajı olmadığını savunan Trump, bu durumun İranlı yetkililer tarafından da bilindiğini öne sürdü. İran ile yapılan görüşmelere atıfta bulunan Trump, kapalı kapılar ardında farklı, kamuoyuna açık şekilde ise farklı mesajlar verildiğini iddia etti. Ona göre, İran yönetimi iç kamuoyuna güçlü görünmeye çalışırken gerçekte zor bir süreçten geçiyor.

Trump’ın en sert mesajlarından biri ise İran’ın nükleer programına yönelik oldu. İran’ın nükleer silah elde etmesine kesinlikle izin vermeyeceklerini vurgulayan ABD Başkanı, bu konunun kırmızı çizgileri olduğunu yineledi. Nükleer silahlanmanın sadece bölge için değil, küresel güvenlik açısından da büyük bir tehdit oluşturduğunu ifade etti.

Konuşması sırasında çevresinde bulunan çocuklara hitap eden Trump, nükleer silah konusunun önemini basit bir dille anlatmaya çalıştı. Bu meselenin sadece liderlerin değil, gelecek nesillerin de güvenliğiyle ilgili olduğunu ima etti. Bu bölüm, konuşmanın en dikkat çekici anlarından biri olarak öne çıktı.

Trump ayrıca İran’ın nükleer silah sahibi olması durumunda Orta Doğu’da çok daha büyük bir yıkım yaşanabileceğini savundu. Bölgedeki dengelerin tamamen değişeceğini belirten ABD Başkanı, özellikle İsrail’in varlığının ciddi tehdit altına gireceğini öne sürdü. Bu tür bir senaryonun sadece bölge ülkelerini değil, tüm dünyayı etkileyeceğini ifade etti.

Tüm bu açıklamalar, ABD ile İran arasındaki gerilimin yalnızca askeri değil, aynı zamanda diplomatik ve stratejik boyutlarının da giderek derinleştiğini gösteriyor. Taraflardan gelen sert mesajlar, kısa vadede tansiyonun düşmesinin zor olduğuna işaret ederken, uluslararası kamuoyu gelişmeleri yakından takip etmeyi sürdürüyor.

İran’ın yarı resmi haber kaynaklarından Fars Haber Ajansı tarafından servis edilen bilgilere göre, söz konusu olay Umman açıklarında bulunan Cask Adası civarında gerçekleşti. Haberde, ABD’ye ait savaş gemisinin bölgedeki deniz trafiğini tehlikeye attığı ve İran makamlarının yaptığı uyarıları dikkate almadığı iddia edildi. Bu gerekçeyle İran güçlerinin gemiyi iki füze ile hedef aldığı belirtildi.

İran basını, saldırının ardından geminin ciddi şekilde zarar gördüğünü ve seyrine devam edemediğini ileri sürdü. Ayrıca geminin bölgeden uzaklaşmak zorunda kaldığı ve bu müdahalenin, İran’ın deniz güvenliği kurallarını uygulama kararlılığının bir göstergesi olduğu vurgulandı. Aynı haberlerde, İran donanmasının ABD savaş gemilerinin Hürmüz Boğazı’na girişini engellediği de öne sürüldü.

İran Devrim Muhafızları yetkilileri de daha önce yaptıkları açıklamalarda, bölgedeki deniz kurallarını ihlal eden unsurlara karşı güç kullanılabileceğini açıkça ifade etmişti. Bu çerçevede yapılan değerlendirmelerde, ABD’nin bölgedeki askeri varlığının ve müdahalelerinin ateşkes sürecini zora soktuğu savunuldu. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi de ABD’nin Hürmüz’deki faaliyetlerinin ateşkes ihlali anlamına gelebileceğini dile getirdi.

Öte yandan ABD cephesinden gelen açıklamalar ise İran’ın iddialarıyla tamamen çelişiyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı olarak bilinen CENTCOM, konuya ilişkin yaptığı resmi açıklamada herhangi bir ABD savaş gemisinin vurulmadığını net bir şekilde duyurdu. Açıklamada, İran medyasında yer alan haberlerin gerçeği yansıtmadığı ve “uydurma” olduğu ifade edildi.

ABD tarafı ayrıca, bölgedeki askeri varlığın amacının ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak olduğunu vurguluyor. Bu kapsamda daha önce duyurulan ve kamuoyunda “Özgürlük Projesi” olarak anılan plan çerçevesinde, yaklaşık 15 bin askeri personelin görev alacağı açıklanmıştı. ABD Başkanı Donald Trump da yaptığı değerlendirmede, krizle doğrudan ilgisi olmayan ülkelerin ticari gemilerine destek verileceğini ve geçiş güvenliğinin sağlanacağını belirtmişti.

Tüm bu gelişmeler, ABD ile İran arasında bir süredir devam eden ateşkes görüşmelerinin geleceğini de belirsiz hale getiriyor. Tarafların Pakistan’da bir araya gelerek müzakereleri sürdürmesi beklenirken, ortaya atılan bu iddialar diplomatik sürecin sekteye uğrayabileceğine işaret ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji ticareti açısından kritik bir noktada yaşanabilecek askeri bir çatışma, sadece bölgesel değil küresel ölçekte ciddi sonuçlar doğurabilir.

Uzmanlara göre bu tür çelişkili açıklamalar, taraflar arasındaki “bilgi savaşı”nın bir parçası olabilir. Gerçek bir saldırı olup olmadığı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadan kesin bir sonuca varmak zor görünüyor. Ancak tarafların söylemlerindeki sertlik, bölgede tansiyonun yüksek seyrettiğini açıkça ortaya koyuyor.

Sonuç olarak, İran basınının dile getirdiği “ABD gemisi vuruldu” iddiası ile ABD’nin kesin bir dille yaptığı yalanlama, olayın netlik kazanmadığını gösteriyor. Önümüzdeki günlerde uluslararası gözlemciler ve bağımsız kaynaklardan gelecek bilgiler, bu iddiaların doğruluğunu ortaya koymada belirleyici olacak.

Başlangıçta hızlı bir zafer vadeden ABD Başkanı Donald Trump, gelinen noktada beklediği sonucu elde edebilmiş değil. Çatışmalar, kırılgan bir ateşkes süreciyle yavaşlamış olsa da tarafların kesin bir üstünlük sağladığını söylemek zor. Brookings Institution uzmanlarından Melanie Sisson’un da ifade ettiği gibi, mevcut tablo “kazananı olmayan bir savaş” görünümü veriyor.

Savaşın en ağır bedelini ise İran halkı ödüyor. ABD ve İsrail’in düzenlediği yoğun hava saldırıları sonucunda binlerce hedef vurulurken, aralarında sivillerin de bulunduğu 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Ülke içinde baskı politikaları sertleşirken, yüzlerce idam vakası ve geniş çaplı internet kesintileri yaşandı. Ekonomik açıdan ise İran ciddi bir daralma sürecine girdi; işsizlik artarken yoksulluk daha da derinleşti.

Çatışmanın etkileri yalnızca İran’la sınırlı kalmadı. Lübnan da savaşın içine çekildi. Hizbullah ile İsrail arasında yeniden tırmanan gerilim, ülkeyi büyük bir yıkımla karşı karşıya bıraktı. İsrail’in hava ve kara operasyonları sonucu binlerce kişi yaşamını yitirirken, yüz binlerce insan yerinden edildi. Özellikle Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından gerilim daha da tırmandı ve çatışmalar bölgesel bir krize dönüştü.

Körfez ülkeleri de bu süreçten ciddi şekilde etkilendi. İran’ın misilleme saldırıları Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere birçok ülkeyi hedef alırken, Hürmüz Boğazı’nın kapanması enerji ihracatını sekteye uğrattı. Irak, Katar ve Kuveyt gibi ülkeler ekonomik büyüme beklentilerini aşağı çekmek zorunda kaldı.

Savaşın küresel etkileri ise oldukça geniş kapsamlı. ABD’de artan yakıt fiyatları ve ulaşım maliyetleri enflasyonu yukarı çekerken, dünya genelinde enerji ve gıda fiyatları ciddi şekilde yükseldi. Bu durum özellikle gelişmekte olan ülkelerde ekonomik baskıyı artırdı. Uluslararası Para Fonu küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti.

İç politikada ise Donald Trump için süreç giderek daha riskli hale geliyor. CNN tarafından derlenen anketlere göre, Trump’ın kamuoyu desteği kısa sürede %37 seviyelerine kadar geriledi. Savaşın uzaması, siyasi maliyeti artırırken belirsizlik de derinleşiyor.

İsrail cephesinde ise Başbakan Binyamin Netanyahu, İran’ın askeri kapasitesine verilen zarar sayesinde kısa vadede iç politik avantaj elde etmiş görünüyor. Ancak savaşın uzaması, hem güvenlik risklerini artırıyor hem de uluslararası baskıyı yoğunlaştırıyor. İsrail kamuoyunda da savaşın kazanıldığına dair güçlü bir inanç oluşmuş değil.

İran tarafında ise rejim ağır kayıplar vermesine rağmen ayakta kalmayı başardı. Üst düzey birçok yetkili hayatını kaybetse de Tahran yönetimi kontrolü tamamen yitirmedi. Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik etkisini sürdürmesi ise İran’a önemli bir diplomatik koz sağladı.

Öte yandan savaşın dolaylı kazananları da dikkat çekiyor. Çin, enerji stokları ve alternatif tedarik kaynakları sayesinde krizi görece daha az hasarla atlatırken, ABD’nin küresel itibar kaybından diplomatik avantaj elde etme potansiyeline sahip. Enerji devleri de yükselen petrol fiyatlarından büyük kazanç sağladı. Chevron, Shell ve ExxonMobil gibi firmalar kârlarını artırırken, bu durum “ekstra kâr vergisi” tartışmalarını da beraberinde getirdi.

Bir diğer dikkat çeken kazanan ise Rusya oldu. Yükselen petrol ve gübre fiyatları sayesinde Rus ekonomisi önemli gelir artışı yaşadı. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Rusya’nın enerji gelirleri yalnızca bir ay içinde neredeyse iki katına çıkarak 19 milyar dolara ulaştı.

Sonuç olarak, iki ayı geride bırakan bu savaş; askeri başarıdan çok ekonomik, siyasi ve insani kayıplarla anılıyor. Tarafların net bir zafer elde edemediği bu süreçte, küresel sistemin kırılganlığı bir kez daha ortaya çıkarken, savaşın uzun vadeli etkilerinin daha da derinleşmesi bekleniyor.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, yaptığı açıklamada ateşkesin kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini vurgulayarak, tarafların yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesinin şart olduğunu dile getirdi. Kalibaf, özellikle ateşkes ihlallerine dikkat çekerek, bu durum devam ettiği sürece stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının mümkün olmadığını ifade etti. Bu açıklama, enerji taşımacılığı açısından kritik olan bölgenin geleceğine dair endişeleri artırdı.

Kalibaf’ın açıklamalarında dikkat çeken bir diğer unsur ise deniz ablukasına yönelik eleştiriler oldu. İranlı yetkili, kapsamlı ve gerçek bir ateşkesin ancak ekonomik ve askeri baskıların sona ermesiyle anlam kazanacağını belirtti. Dünya ekonomisinin bu süreçte adeta rehin alındığını savunan Kalibaf, bölgedeki gerilimin yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik sonuçlar doğurduğunu da vurguladı.

Öte yandan ABD cephesinden gelen açıklamalar daha temkinli bir iyimserlik içeriyor. ABD Başkanı Donald Trump, mevcut ateşkes süresinin uzatıldığını duyurarak taraflar arasında anlaşma sağlanana kadar diplomatik sürecin devam edeceğini belirtti. Trump, önümüzdeki günlerde özellikle cuma gününe kadar yeni gelişmeler yaşanabileceğini ve barış görüşmelerinin yeniden ivme kazanabileceğini ifade etti. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda ihtiyatlı bir umut yarattı.

Ancak sahadaki gerçekler, diplomatik açıklamaların aksine daha karmaşık bir tablo çiziyor. Taraflar arasında planlanan ikinci tur görüşmeler henüz netlik kazanmış değil. Pakistan’da kurulması planlanan müzakere masasının yeniden toplanamaması, sürecin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Bu durum, tarafların temel konularda halen ciddi görüş ayrılıkları yaşadığını ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı konusu ise krizin en kritik başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. İran, daha önce Lübnan ile İsrail arasında sağlanan kısa süreli ateşkesin ardından boğazı yeniden açma kararı almıştı. Ancak bu açılım uzun soluklu olmadı. ABD’nin bölgedeki askeri ve ekonomik baskıyı sürdürme kararı sonrası boğaz yalnızca 19 saat açık kaldıktan sonra yeniden kapatıldı. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açarken, bölgedeki tansiyonun ne kadar hızlı yükselebileceğini de gösterdi.

Kalibaf, açıklamasında askeri yöntemlerin çözüm getirmediğini özellikle vurguladı. İran’ın hedeflerine askeri saldırılarla ulaşılamayacağını ifade eden Meclis Başkanı, kalıcı çözümün ancak İran halkının haklarının tanınmasıyla mümkün olacağını söyledi. Bu söylem, İran’ın müzakere masasında daha çok siyasi ve ekonomik taleplere odaklanacağının sinyalini veriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, ABD ile İran arasındaki süreç oldukça hassas bir dengede ilerliyor. Bir yanda diplomatik temasların sürdürülmesi yönünde açıklamalar yapılırken, diğer yanda sahadaki ihlaller ve karşılıklı güvensizlik ortamı çözümün önündeki en büyük engel olarak öne çıkıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı gibi küresel ticaret açısından kritik noktaların kapalı kalması, yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte etkiler yaratma potansiyeli taşıyor.

Önümüzdeki 36 ila 72 saatlik süreç, taraflar arasındaki müzakerelerin geleceği açısından belirleyici olabilir. Eğer taraflar ikinci tur görüşmeler konusunda uzlaşma sağlayabilirse, ateşkesin kalıcı bir anlaşmaya dönüşmesi mümkün olabilir. Ancak aksi durumda, bölgedeki gerilimin yeniden tırmanması ve daha geniş çaplı bir krize dönüşmesi ihtimali de göz ardı edilmiyor.

ABD ile İran arasında imzalanan iki haftalık geçici ateşkes anlaşmasında süre ilerlerken, tarafların kalıcı bir uzlaşıya varıp varamayacağı belirsizliğini koruyor. Uzmanlara göre, ateşkes süresi dolmadan somut bir anlaşma sağlanamazsa, bölge yeniden geniş çaplı bir çatışma ortamına sürüklenebilir.

Diplomatik süreçte yaşanan aksaklıklar da dikkat çekiyor. Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turu sonuçsuz kalırken, ikinci tur görüşmeler öncesinde taraflar arasında yeni pürüzler ortaya çıktı. ABD heyetinin görüşmeler için Pakistan’a ulaştığı ifade edilirken, Tahran yönetimi ise ABD’nin uyguladığı deniz ablukası nedeniyle yeni tur müzakerelere katılmama yönünde bir tutum sergiledi.

Bu gelişmelerin gölgesinde Netanyahu, Javier Milei ile gerçekleştirdiği görüşme sonrasında yaptığı açıklamada, İran’a yönelik operasyonların tamamen sona ermediğini açıkça ifade etti. Netanyahu, İsrail’in askeri açıdan önemli başarılar elde ettiğini belirtmekle birlikte, sürecin henüz tamamlanmadığını vurguladı. Açıklamasında, “Büyük kazanımlar elde ettik ancak bu sürecin sonuna gelmiş değiliz. Önümüzdeki günler yeni gelişmelere gebe olabilir” ifadelerini kullandı.

Netanyahu’nun açıklamalarında dikkat çeken bir diğer unsur ise geleceğe yönelik belirsizlik vurgusu oldu. Arjantin Devlet Başkanı Milei’nin İsrail ziyaretlerine atıfta bulunan Netanyahu, bu ziyaretlerin genellikle önemli gelişmelerin hemen öncesine denk geldiğini söyledi. Bu çerçevede, kısa vadede bölgede yeni ve kritik gelişmeler yaşanabileceğine işaret etti.

Öte yandan İsrail’in askeri operasyonları yalnızca İran ile sınırlı kalmadı. ABD ile İran arasında ateşkes anlaşmasının imzalandığı gün, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılar başlatması dikkat çekti. Bu hamle, zaten kırılgan olan ateşkes sürecini daha da karmaşık hale getirdi. İran yönetimi, söz konusu saldırıları ateşkes ihlali olarak değerlendirirken, bu durum iki ülke arasındaki gerilimin yeniden yükselmesine neden oldu.

İran’ın tepkisi yalnızca diplomatik düzeyde kalmadı. Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’na ilişkin kararlarıyla da dikkat çekti. İlk etapta İsrail ile Lübnan arasında sağlanan ateşkesin ardından boğazın ticari gemilere açıldığı duyuruldu. Ancak ABD’nin bölgedeki deniz ablukasını sürdürme kararı alması üzerine İran, bu geçişleri yeniden kısıtlama yoluna gitti.

Hürmüz Boğazı’nın yalnızca 19 saat boyunca açık kalması, bölgedeki kırılgan dengeleri bir kez daha gözler önüne serdi. Küresel enerji ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik su yolunda yaşanan gelişmeler, uluslararası piyasalar açısından da büyük önem taşıyor. Uzmanlar, boğazdaki herhangi bir aksamanın petrol fiyatlarından küresel ticarete kadar geniş bir etki alanı yaratabileceğine dikkat çekiyor.

İran’ın müzakere sürecine mesafeli yaklaşımı da dikkat çeken bir diğer unsur olarak öne çıkıyor. ABD’nin deniz ablukasını kaldırmaması durumunda görüşmelere katılmayacağını açıklayan Tahran yönetimi, bu konuda net bir tavır sergiliyor. Bu durum, diplomatik çözüm ihtimalini zayıflatırken, askeri gerilimin yeniden tırmanma riskini artırıyor.

Bölgedeki mevcut tablo, ateşkes anlaşmasının tek başına kalıcı barış için yeterli olmadığını gösteriyor. Taraflar arasında güven eksikliği sürerken, karşılıklı suçlamalar ve askeri hamleler sürecin kırılganlığını artırıyor. Netanyahu’nun “henüz bitmedi” sözleri de bu belirsizliğin altını çizer nitelikte.

Sonuç olarak, Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler, önümüzdeki günlerde daha kritik bir sürece girilebileceğini gösteriyor. Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması halinde, bölgenin yeniden geniş çaplı bir çatışma ortamına sürüklenmesi ihtimali giderek güçleniyor.

ABD ile İran arasında 11 Nisan’da İslamabad’da gerçekleştirilen kalıcı ateşkes görüşmelerinin ardından ikinci tur müzakerelerin ne zaman yapılacağı henüz netlik kazanmış değil. Pakistanlı kaynaklar, yeni tur görüşmelerin önümüzdeki hafta cuma gününden önce yapılabileceğini ifade ederken, sahadaki gelişmeler bu ihtimali zayıflatıyor.

ABD Başkanı Trump, Amerikan ABC kanalına verdiği röportajda İran ile bir barış anlaşmasına ulaşılabileceğini savundu. İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini öne süren Trump, buna rağmen diplomatik çözüm ihtimalinin hâlâ masada olduğunu belirtti. Ayrıca sosyal medya platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD heyetinin müzakereler için Pakistan’a doğru yola çıktığını ve kısa süre içinde görüşmelerin başlayabileceğini duyurdu.

Trump, ABD’nin İran’a “adil ve makul” bir teklif sunduğunu ifade ederken, bu teklifin reddedilmesi halinde ciddi sonuçlar doğabileceği uyarısında bulundu. Özellikle İran’ın enerji altyapısının ve kritik ulaşım hatlarının hedef alınabileceğini dile getiren Trump’ın bu açıklamaları, uluslararası kamuoyunda endişe yarattı.

Ancak İran cephesinden gelen açıklamalar, müzakere sürecinin sanıldığı kadar ilerlemediğini ortaya koydu. İranlı yetkililer, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının devam etmesi halinde yeni görüşmelere katılmayacaklarını net bir şekilde ifade etti. Yarı resmi Tasnim Haber Ajansı’na konuşan kaynaklar, ilk tur görüşmelerin ardından taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ancak somut bir ilerleme kaydedilmediğini belirtti.

İran’ın müzakere sürecine mesafeli yaklaşmasının en önemli nedeni ise Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler olarak öne çıkıyor. ABD’nin bölgede uyguladığı deniz ablukası, Tahran yönetimi tarafından doğrudan bir baskı unsuru olarak değerlendiriliyor. İran Devrim Muhafızları, ABD’nin bu uygulamayı sürdürmesi halinde boğazın kapalı tutulacağını açıkladı.

İranlı askeri yetkililer, ABD donanmasının İran gemilerine yönelik olası bir müdahalesine sert karşılık verileceğini de duyurdu. Yapılan açıklamalarda, ABD’nin herhangi bir saldırı girişiminin “ağır sonuçlar” doğuracağı ifade edilirken, bölgedeki tüm gemilere de uyarı yapıldı. İran, boğazdan geçiş yapan ticari gemilerin kendi açıklamalarını dikkate alması gerektiğini belirterek güvenlik risklerine dikkat çekti.

Bu gelişmeler, Hürmüz Boğazı’nı yeniden küresel krizin merkezine taşıdı. Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik su yolu, taraflar arasındaki gerilimin artmasıyla birlikte uluslararası ekonomi açısından da kritik bir risk unsuru haline geldi.

Öte yandan, ABD ile İran arasında yürütülen ilk tur müzakerelerin sonuçsuz kalması da sürecin zorluğunu ortaya koydu. 28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından 8 Nisan’da sağlanan geçici ateşkes, tarafları müzakere masasına getirmişti. Ancak yaklaşık 21 saat süren görüşmelerden herhangi bir anlaşma çıkmadı. İranlı yetkililer, bu durumun temel nedeninin ABD’nin “aşırı talepleri” olduğunu savundu.

Son günlerde yaşanan gelişmeler ise sürecin daha da karmaşık hale geldiğini gösteriyor. İran, kısa süre önce Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açtığını duyurmuş, ancak ABD’nin deniz ablukasını sürdürme kararı almasının ardından bu geçişlere yeniden kısıtlamalar getirmişti. Bu durum, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre, mevcut şartlar altında ABD ile İran arasında kısa vadede kapsamlı bir anlaşmaya varılması oldukça zor görünüyor. Diplomatik temasların sürmesine rağmen sahadaki askeri ve stratejik gerilim, müzakere sürecini doğrudan etkiliyor.

Sonuç olarak, Trump’ın “barış anlaşması olacak” yönündeki iyimser açıklamalarına karşın İran’ın şartlı yaklaşımı, sürecin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Özellikle deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler çözülmeden, tarafların ortak bir zeminde buluşması zor görünüyor. Orta Doğu’daki bu kritik denklem, önümüzdeki günlerde hem bölgesel hem de küresel dengeleri etkilemeye devam edecek.

İran Meclis Başkanı Kalibaf, yaptığı değerlendirmede Tahran yönetiminin müzakere sürecinde iyi niyetli adımlar attığını belirtti. Bu adımların görüşmelerde belirli bir ilerleme sağladığını ifade eden Kalibaf, buna rağmen karşı taraftan gelen sert söylemlere dikkat çekti. İran’ın yaklaşımını açık bir dille ortaya koyan Kalibaf, “Eğer savaş seçilirse biz de savaşırız, ancak mantıklı bir yaklaşım sergilenirse aynı şekilde karşılık veririz” diyerek hem diplomasiye kapıyı açık bıraktı hem de olası bir çatışmaya hazır oldukları mesajını verdi.

Kalibaf ayrıca, dış baskı ve tehditlerin İran halkı üzerinde caydırıcı bir etki oluşturmadığını savundu. Bu açıklamalar, İran’ın mevcut politik çizgisini sürdürme kararlılığını ortaya koyarken, uluslararası kamuoyuna da güçlü bir mesaj olarak değerlendirildi.

Hürmüz Boğazı’nda tansiyon yükseliyor

Bölgedeki gerilimi artıran bir diğer gelişme ise Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklama oldu. Devrim Muhafızları’na bağlı Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, sosyal medya üzerinden paylaştığı görüntülerle dikkat çekti. Yayınlanan görüntülerde bir insansız hava aracının Hürmüz Boğazı üzerinde keşif yaptığı görüldü.

Görüntülere eşlik eden açıklamada oldukça sert ifadeler kullanıldı. Açıklamada, boğazdaki tüm deniz trafiğinin İran silahlı kuvvetlerinin kontrolünde olduğu öne sürülerek, yapılacak herhangi bir “yanlış hamlenin” düşman unsurları için “ölümcül bir girdap” yaratacağı belirtildi. Bu ifadeler, bölgedeki askeri gerilimin ne denli yüksek olduğunu gözler önüne serdi.

Trump’tan sert çıkış: Abluka tehdidi

ABD cephesinde ise Donald Trump’ın açıklamaları dikkat çekti. Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin ardından yaptığı değerlendirmede, Tahran yönetiminin nükleer programından vazgeçme konusunda isteksiz olduğunu ileri sürdü.

Trump, bu durum karşısında ABD’nin sert adımlar atabileceğini belirterek, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’na yönelik bir abluka sürecini başlatacağını ifade etti. Açıklamasında, boğaza giriş ve çıkış yapan gemilerin kontrol altına alınacağını vurgulayan Trump, bunun uluslararası güvenlik açısından gerekli olduğunu savundu.

ABD Başkanı ayrıca İran’ın boğazı açık tutma konusunda verdiği sözleri yerine getirmediğini iddia etti. Bu durumun küresel ticaret ve enerji güvenliği açısından ciddi riskler doğurduğunu dile getiren Trump, İran’ın uluslararası kuralları ihlal ettiğini öne sürdü.

“Uluslararası hukuku ihlal ediyorlar” iddiası

Trump, İran’ın uluslararası sulardaki uygulamalarını sert sözlerle eleştirerek, “tüm kuralları ihlal ettikleri” görüşünü paylaştı. İran’ın itibarının bu süreçte zarar gördüğünü savunan Trump, Tahran yönetimine boğazı bir an önce güvenli hale getirme çağrısında bulundu.

ABD donanmasına da talimat verdiğini belirten Trump, İran’a herhangi bir şekilde ödeme yapmış olan gemilerin tespit edilip durdurulacağını açıkladı. Ayrıca İran tarafından döşendiği iddia edilen deniz mayınlarının etkisiz hale getirileceğini söyledi.

Trump’ın açıklamalarındaki en sert ifadelerden biri ise olası çatışma senaryolarına yönelik oldu. ABD’ye ya da sivil gemilere yönelik bir saldırı durumunda İranlı unsurların ağır şekilde karşılık göreceğini belirten Trump, askeri seçeneğin masada olduğunu açıkça dile getirdi.

Nükleer gerilim yeniden tırmanıyor

Açıklamalar, İran’ın nükleer programı etrafında şekillenen gerilimin yeniden yükseldiğini ortaya koyuyor. Trump, İran’ın nükleer kapasiteye ulaşmasının kabul edilemez olduğunu vurgularken, bu durumun küresel güvenlik açısından ciddi tehdit oluşturduğunu savundu.

Öte yandan İran tarafı ise nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunmaya devam ediyor. Ancak karşılıklı açıklamaların tonu, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğine işaret ediyor.

Bölgesel ve küresel etkiler

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği stratejik bir nokta olarak biliniyor. Bu nedenle bölgede yaşanacak herhangi bir askeri gerilim, yalnızca İran ve ABD’yi değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyebilir.

Uzmanlar, tarafların söylemlerindeki sertleşmenin fiili bir çatışmaya dönüşmemesi için diplomatik kanalların açık tutulmasının kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Ancak mevcut tablo, hem askeri hem de siyasi açıdan riskli bir sürecin kapıda olabileceğine işaret ediyor.

Uluslararası basında yer alan analizlere göre, görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının arkasında üç temel anlaşmazlık başlığı bulunuyor. Bu başlıklar, hem bölgesel güvenliği hem de küresel dengeleri doğrudan etkileyen kritik konuları kapsıyor.

Hürmüz Boğazı Üzerindeki Gerilim Ön Planda

Müzakerelerde en büyük anlaşmazlık konularından biri, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın durumu oldu. Küresel enerji ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği bu su yolu, taraflar arasında ciddi bir pazarlık unsuru haline geldi.

ABD, boğazın açık tutulmasını ve uluslararası enerji sevkiyatının kesintisiz devam etmesini savunurken, İran bu konuyu bir koz olarak masada tuttu. Tahran yönetimi, boğaz üzerindeki kontrolünü stratejik bir baskı unsuru olarak değerlendirirken, Washington ise bu durumun küresel enerji güvenliğini tehdit ettiğini öne sürüyor.

Nükleer Program Üzerindeki Anlaşmazlık Derinleşti

Görüşmelerdeki ikinci önemli kriz başlığı ise İran’ın nükleer faaliyetleri oldu. ABD tarafı, İran’ın elinde bulunduğu belirtilen yaklaşık 450 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun tamamen ortadan kaldırılmasını talep etti. Ancak İran yönetimi bu talebi kesin bir şekilde reddetti.

Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin askeri değil, sivil amaçlı olduğunu savunmaya devam ederken, ABD yönetimi İran’ın nükleer silah geliştirme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmak istiyor. Bu konuda taraflar arasında uzun süredir devam eden güvensizlik, müzakerelerin tıkanmasında belirleyici rol oynadı.

ABD’li yetkililer, İran’ın hiçbir koşulda nükleer silah sahibi olmaması gerektiğini vurgularken, İran ise nükleer programının uluslararası hukuka uygun olduğunu dile getiriyor. Bu karşılıklı sert tutumlar, ortak bir zemin bulunmasını zorlaştırdı.

Dondurulmuş Varlıklar da Masadaki Kritik Başlıklardan Biri

Görüşmelerde öne çıkan üçüncü başlık ise İran’ın yurt dışında bulunan ve dondurulmuş durumda olan mali varlıkları oldu. Yaklaşık 27 milyar dolar olduğu ifade edilen bu kaynak, İran ekonomisi açısından büyük önem taşıyor.

İran yönetimi, söz konusu varlıkların serbest bırakılmasını talep ederek ekonomik rahatlama sağlamayı hedefledi. Ancak ABD tarafı bu konuda geri adım atmadı. Washington’un bu tutumu, müzakerelerdeki gerilimi daha da artırdı.

Tahran, bu fonların ülke ekonomisi için hayati olduğunu savunurken, ABD ise bu tür bir adımın İran’a stratejik avantaj sağlayacağını düşünüyor. Bu nedenle taraflar arasında bu konuda da uzlaşma sağlanamadı.

Karşılıklı Suçlamalar ve Yeni Gerilim Sinyalleri

Müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından taraflar birbirini suçladı. Her iki ülke de karşı tarafın uzlaşmaz bir tutum sergilediğini öne sürdü. Bu gelişmelerin ardından ABD Başkanı Donald Trump’tan dikkat çeken bir açıklama geldi.

Trump, İran’ın verdiği taahhütlere uymadığını iddia ederek Hürmüz Boğazı’nın ablukaya alınabileceğini duyurdu. Bu açıklama, bölgede tansiyonun daha da yükselebileceğine işaret etti.

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir askeri ya da ekonomik gerilimin yalnızca bölgeyi değil, küresel enerji piyasalarını da ciddi şekilde etkileyebileceğini belirtiyor. Bu nedenle taraflar arasındaki diplomatik sürecin yeniden başlatılması büyük önem taşıyor.

Belirsizlik Devam Ediyor

İslamabad’daki görüşmelerden sonuç çıkmaması, ABD ile İran arasındaki krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu gösteriyor. Özellikle güvenlik, nükleer program ve ekonomik yaptırımlar gibi temel konularda tarafların pozisyonlarını koruması, yeni müzakere süreçlerinin de zorlu geçeceğine işaret ediyor.

Diplomatik temasların ilerleyen dönemde yeniden başlayıp başlamayacağı belirsizliğini korurken, uluslararası toplum tarafları yeniden diyalog kurmaya çağırıyor.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat tarihinde İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar, bölgede büyük bir çatışma dalgasını tetiklemişti. Söz konusu saldırılarda İran’ın üst düzey yönetim kadrosundan önemli isimlerin hayatını kaybettiği öne sürülürken, İran lideri Ali Hamaney hakkında da çarpıcı iddialar gündeme gelmişti. Bu gelişmelerin ardından İran, yalnızca İsrail’e değil, aynı zamanda ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığına ev sahipliği yapan ülkelere yönelik misilleme saldırıları gerçekleştirdi. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’deki bazı hedeflerin vurulduğu bildirildi.

Çatışmaların şiddeti artarken diplomatik temaslar da hız kazandı. ABD Başkanı Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin olumlu sonuç verdiğini belirtti. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Asım Münir öncülüğünde gerçekleşen müzakerelerin, tarafları geçici de olsa bir uzlaşmaya yaklaştırdığı ifade edildi.

Trump, açıklamasında İran’a yönelik askeri operasyonların 2 haftalık süreyle askıya alınacağını vurgulayarak bunun karşılıklı bir ateşkes olduğunu belirtti. Ayrıca, İran tarafından sunulan 10 maddelik teklifin müzakere açısından güçlü bir temel oluşturduğunu dile getirdi. ABD Başkanı, uzun vadeli bir barış anlaşmasına ulaşmanın mümkün olabileceğini ve bu iki haftalık sürecin nihai anlaşma için kritik bir fırsat sunduğunu ifade etti.

Washington yönetimi, askeri hedeflerin büyük ölçüde tamamlandığını savunurken, bundan sonraki sürecin diplomasiyle şekillenmesi gerektiğine işaret etti. Trump, Orta Doğu’daki kronik sorunların çözümünde rol almanın kendisi için önemli bir hedef olduğunu da sözlerine ekledi.

Öte yandan Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, İsrail’in de bu ateşkese dahil olduğu bildirildi. İsrail’in, müzakereler devam ederken saldırılarını durdurmayı kabul ettiği ve ABD ile koordineli hareket ettiği ifade edildi. Böylece bölgedeki en kritik aktörlerin ateşkes sürecine dahil olması, gerilimin geçici de olsa düşmesini sağladı.

ABD basınında yer alan haberlere göre İran tarafı da ateşkesi onayladı. Özellikle Mücteba Hamaney’in bu anlaşmaya onay verdiği iddiaları dikkat çekti. Ateşkes kararında yalnızca diplomatik girişimlerin değil, aynı zamanda savaşın yarattığı ekonomik baskının ve altyapı hasarının da etkili olduğu değerlendiriliyor. Ayrıca Çin’in son anda devreye girerek İran’a gerilimi azaltma yönünde telkinde bulunduğu da öne sürüldü.

ABD’li yetkililer, ateşkesin yürürlüğe girmesiyle birlikte İran’a yönelik tüm saldırı operasyonlarının durdurulduğunu açıkladı. Ancak savunma önlemlerinin devam edeceği ve olası tehditlere karşı hazırlıklı olunacağı vurgulandı. Yetkililer ayrıca ateşkes kararının İran Devrim Muhafızları’nın tüm birimlerine iletilmesinin zaman alabileceğini ve bu süreçte bazı gecikmeler yaşanabileceğini belirtti.

Son gelişmeler, Orta Doğu’da daha geniş çaplı bir savaş ihtimalini şimdilik ertelemiş gibi görünse de uzmanlar bu ateşkesin kırılgan olduğuna dikkat çekiyor. Tarafların önümüzdeki iki haftalık süreçte kalıcı bir anlaşmaya varıp varamayacağı ise bölgenin geleceği açısından belirleyici olacak.

Küresel Gerilim Enerji Krizini Tetikledi

Erdoğan, 28 Şubat tarihinde ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırıların ardından Orta Doğu’da artan gerilimin küresel enerji piyasalarını ciddi şekilde etkilediğini belirtti. Bu süreçte İran’ın karşılık olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı almasının, dünya genelinde enerji arzı ve ticaretinde önemli kırılmalara yol açtığını dile getirdi.

Cumhurbaşkanı, söz konusu boğazın sadece petrol taşımacılığı açısından değil, aynı zamanda pek çok stratejik ürünün sevkiyatında kritik bir rol oynadığını hatırlattı. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin bu hat üzerinden gerçekleştiğine dikkat çeken Erdoğan, bunun yanı sıra petrokimya ürünleri, gübreler, ilaç üretiminde kullanılan hammaddeler ve yarı iletken sektöründe önemli bir yere sahip olan helyum gibi birçok ürünün de bu güzergâhı kullandığını ifade etti.

Bu nedenle Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının yalnızca enerji sektörünü değil, tarımdan sanayiye, teknolojiden sağlık sektörüne kadar geniş bir alanı etkilediğini belirten Erdoğan, küresel ekonomide zincirleme etkiler oluştuğunu söyledi.

Avrupa’da Enerji Maliyetleri Katlandı

Küresel enerji fiyatlarında yaşanan hızlı artışa da değinen Erdoğan, özellikle Avrupa’nın bu süreçten ciddi şekilde etkilendiğini vurguladı. Son 30 gün içerisinde Avrupa’nın fosil yakıt harcamalarının yaklaşık 17 milyar dolar arttığını ifade eden Cumhurbaşkanı, doğalgaz fiyatlarının yüzde 100, petrol fiyatlarının ise yüzde 60 oranında yükseldiğini açıkladı.

Bu artışların Avrupa ekonomileri üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirten Erdoğan, birçok ülkenin enerji krizine karşı olağanüstü önlemler almak zorunda kaldığını dile getirdi.

Bazı Ülkelerde Kısıtlamalar Gündemde

Enerji krizinin etkilerinin yalnızca fiyat artışlarıyla sınırlı kalmadığını ifade eden Erdoğan, bazı ülkelerde enerji tüketimini sınırlayıcı uygulamaların gündeme geldiğini söyledi. Bu kapsamda akaryakıt kullanımına kota getirildiğini, bazı ülkelerde okulların belirli günlerde kapatıldığını ve kamu hizmetlerinde kısıtlamaların tartışıldığını aktardı.

Tüm bu gelişmelere rağmen Türkiye’nin farklı bir noktada olduğunu vurgulayan Erdoğan, “Türkiye bu karamsar tablonun dışında yer almaktadır” diyerek ülkenin enerji yönetimindeki başarısına dikkat çekti.

Türkiye’nin Enerji Stratejisi ve Güçlü Altyapısı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin enerji arz güvenliği konusunda uzun yıllardır yürüttüğü politikaların bu süreçte ne kadar doğru olduğunu ortaya koyduğunu ifade etti. Türkiye’nin enerji tedarikinde çeşitliliğe önem verdiğini belirten Erdoğan, bu sayede küresel krizlerden daha az etkilenen bir yapı oluşturulduğunu söyledi.

Türkiye’nin Basra Körfezi veya Hürmüz Boğazı üzerinden geçen sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tedarikine bağımlı olmadığını vurgulayan Erdoğan, petrol ithalatının yalnızca yaklaşık yüzde 10’luk kısmının bu bölgeden sağlandığını belirtti. Bu oranın yönetilebilir seviyede olduğunu ifade eden Cumhurbaşkanı, alternatif kaynaklar sayesinde arz güvenliğinin korunduğunu dile getirdi.

Enerji Kaynaklarında Çeşitlilik Politikası

Erdoğan, konuşmasında enerji alanında uygulanan kaynak çeşitlendirme politikasının önemine de değindi. Uzun süredir eleştirilere konu olan bu stratejinin, mevcut kriz ortamında ne kadar doğru bir yaklaşım olduğunun ortaya çıktığını belirtti.

“Enerjide kaynak ülke çeşitlendirme politikamızın değeri bugün daha net anlaşılmaktadır” diyen Erdoğan, Türkiye’nin farklı coğrafyalardan enerji temin edebilme kapasitesinin krizlere karşı dayanıklılığı artırdığını ifade etti.

Türkiye Krize Karşı Daha Dayanıklı

Küresel enerji krizinin giderek derinleştiği bir dönemde Türkiye’nin görece daha istikrarlı bir tablo çizdiğini belirten Erdoğan’ın açıklamaları, enerji politikalarının uzun vadeli planlama açısından önemini bir kez daha gözler önüne serdi. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmelerin küresel etkileri sürerken, Türkiye’nin alternatif kaynaklara yönelmiş olması ve güçlü altyapısı sayesinde bu süreci daha kontrollü bir şekilde yönettiği değerlendiriliyor.

Haftanın ilk gününde uluslararası ajanslara yansıyan haberlerde, Batı medyasına dayandırılan ateşkes iddiaları kısa süreli bir iyimserlik yaratmıştı. Pakistan’ın girişimiyle hazırlanan planın, taraflar arasında çatışmaları durdurabileceği düşünülüyordu. Ancak İran’dan gelen resmi yanıt, bu beklentileri boşa çıkardı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin sunduğu şartların kabul edilemez olduğu ifade edildi. Bekayi, ABD’nin daha önce gündeme getirdiği kapsamlı taleplerin “aşırı” bulunduğunu ve bu nedenle planın reddedildiğini belirtti. Ayrıca İran’ın kendi taleplerini net bir şekilde ortaya koyduğunu ve bu duruşun bir geri adım değil, aksine güçlü bir pozisyonun göstergesi olduğunu söyledi.

Bekayi, basın toplantısında yaptığı değerlendirmede, İran’ın çözüm arayışına açık olduğunu ancak bunun ülkenin çıkarlarını zedelemeyecek bir çerçevede olması gerektiğini vurguladı. İran’ın hazırladığı karşı önerilerin ilerleyen süreçte açıklanacağı da ifade edildi. Bununla birlikte, ABD’den yeni bir çatışmanın önüne geçilmesi için ek güvence talep edildiği belirtildi.

Pakistan’ın sunduğu plan iki aşamadan oluşuyordu. İlk aşamada tarafların derhal ateşkes ilan etmesi, ikinci aşamada ise kapsamlı bir anlaşmaya varılması öngörülüyordu. Nihai anlaşma kapsamında İran’ın nükleer silah programından vazgeçmesi, buna karşılık olarak yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi maddeler yer alıyordu. Ayrıca planın kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması da hedefleniyordu.

Planın pazartesi günü kabul edilmesi ve hemen ardından ateşkes ilan edilmesi beklenirken, İran’ın ret kararı süreci sekteye uğrattı. Böylece bölgede tansiyonun düşürülmesine yönelik diplomatik çabalar şimdilik sonuçsuz kaldı.

Gelişmelerin ardından gözler yeniden ABD yönetimine çevrildi. ABD Başkanı Donald Trump daha önce İran’a anlaşma için belirli bir süre tanımıştı. Bu sürenin 8 Nisan’a kadar uzatıldığı açıklanırken, Trump’ın özellikle Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda sert uyarılarda bulunduğu biliniyor. ABD yönetiminin, İran’ın tutumuna nasıl karşılık vereceği merak konusu olmaya devam ediyor.

Öte yandan, sahadaki askeri gelişmeler de dikkat çekiyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 3 Nisan tarihinde ülkenin orta kesimlerinde bir ABD savaş uçağının hava savunma sistemleriyle düşürüldüğünü duyurdu. İran basınında yer alan haberlerde, uçağın pilotlarından birinin esir alınmış olabileceği öne sürüldü.

ABD’li yetkililer ise uçağın düştüğünü doğruladı ancak mürettebatın durumu hakkında farklı bilgiler paylaştı. Yapılan açıklamalarda, personelden birinin kurtarıldığı, diğer kişi için ise arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü ifade edildi. Ayrıca bazı kaynaklar, Hürmüz Boğazı yakınlarında ikinci bir ABD savaş uçağının daha düşmüş olabileceğini bildirdi. Bu olayın ardından bölgede askeri hareketliliğin arttığı gözlemlendi.

Son olarak, ABD Başkanı Trump yaptığı açıklamada, düşürülen F-15E tipi savaş uçağındaki ikinci pilotun da kurtarıldığını duyurdu. Bu açıklama, olayın ardından gelen çelişkili bilgileri bir ölçüde netleştirse de sahadaki gerilimin devam ettiğini gösteriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, İran’ın ateşkes teklifini reddetmesi Orta Doğu’daki krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu ortaya koyuyor. Diplomatik temasların sürmesi beklenirken, tarafların nasıl bir yol izleyeceği ve yeni bir müzakere sürecinin başlayıp başlamayacağı belirsizliğini koruyor.

Hürmüz Boğazı Krizi Derinleşiyor

28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail operasyonları sonrası İran, boğazı fiilen kapatma veya trafiği sınırlama yoluna gitmiş, bu durum küresel petrol arzında kesintilere neden olmuştu. Trump, daha önce yaptığı açıklamalarda İran’a “Boğazı tehdit olmadan açmaları” çağrısında bulunmuş, aksi takdirde enerji tesislerine yönelik sert operasyonlar yapılacağını belirtmişti.

Başkan Trump, ilk olarak İran’a 48 saat süre tanımış, ardından görüşmelerin “iyi gittiği” gerekçesiyle süreyi önce 5 güne, ardından 10 güne uzatmıştı. Yeni son tarih olarak 6 Nisan 2026 Pazartesi günü yerel saatle 20.00 belirlenmişti. Ancak bu sürenin dolmak üzere olduğu uyarısı, Trump’ın son sosyal medya paylaşımıyla yeniden gündeme geldi.

Trump’tan Son 48 Saat Uyarısı

TruthSocial üzerinden yaptığı paylaşımda Trump, “İran’a Hürmüz Boğazı’nı açmaları için 10 gün süre vermiştim. Zaman doluyor, cehennemi yaşamalarına 48 saat kaldı.” ifadelerini kullandı. Başkan, paylaşımında ayrıca şunları dile getirdi: “İran’a anlaşma yapmaları ya da Hürmüz Boğazı’nı açmaları için on gün süre verdiğimi hatırlayın. Zaman tükeniyor. Üzerlerine cehennem yağmasına son 48 saat kaldı. Şan Tanrı’ya mahsustur!”

Bu açıklama, ABD’nin bölgedeki askeri ve diplomatik seçeneklerini masada tuttuğunu açıkça gösteriyor. İran’ın somut adımlar atmaması halinde savaş seçeneğinin hâlâ gündemde olduğu belirtiliyor.

Arabuluculuk Görüşmeleri ve Diplomasi

Pakistan aracılığıyla yürütülen dolaylı görüşmeler ve NATO ülkeleri arasındaki istişareler devam ediyor. ABD yönetimi, İran’a 15 maddelik bir ateşkes planı sunmuştu. Plan kapsamında, öncelikle 1 aylık geçici ateşkes ilan edilmesi ve bu süre zarfında maddelerin müzakere edilmesi öngörülüyordu. Ancak İran yönetimi, planı “aşırı, maksimalist ve mantıksız” olarak değerlendirerek resmi olarak reddetti. Tahran, karşı teklif sunarak savaşın tekrarlanmayacağına dair somut güvence ve saldırıların durmasını ön koşul olarak belirtti.

İran Boğazı Kontrolünü Sıkı Tutuyor

İran, Hürmüz Boğazı’nda trafiği fiilen engellemeye devam ediyor. Bu durum, küresel petrol fiyatlarını ve enerji maliyetlerini ciddi biçimde artırdı. Boğazda yaşanan gerilim, enerji piyasalarında belirsizliğin sürmesine ve uluslararası ticarette lojistik sorunların doğmasına neden oluyor.

ABD’nin diplomatik ve askeri baskısı ile İran’ın sert tutumu, Orta Doğu’daki gerilimin daha da tırmanabileceğini gösteriyor. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji güvenliği açısından kritik bir geçiş noktası olduğunu ve herhangi bir aksamanın doğrudan petrol fiyatlarına yansıyacağını belirtiyor.

Değerlendirme ve Olası Senaryolar

ABD ve İran arasındaki çatışmada taraflar, karşılıklı uyarılar ve tehditlerle stratejik üstünlük sağlamaya çalışıyor. Trump’ın sürenin dolmak üzere olduğunu vurgulaması, İran üzerinde baskı oluşturmayı ve boğazın güvenli geçişine yönelik somut adımlar atılmasını amaçlıyor. Öte yandan Pakistan aracılığıyla yürütülen diplomatik girişimler, gerilimin tamamen askeri yollara taşınmasını önleyebilir. Ancak Tahran’ın fiili engellemeleri ve somut güvence talebi, çatışmanın önümüzdeki günlerde daha karmaşık bir hal alabileceğini gösteriyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan kriz, özellikle enerji taşımacılığı açısından kritik olan bölgede tanker trafiğini yavaşlattı. Bu gelişmeler, küresel jet yakıtı fiyatlarının kısa sürede ciddi şekilde artmasına neden oldu.

Verilere göre ABD’de jet yakıtı fiyatı kısa bir zaman diliminde iki kattan fazla yükseldi. Argus ABD Jet Yakıt Endeksi’ne göre galon fiyatı 27 Mart itibarıyla yaklaşık 2,17 dolardan 4,57 dolara çıktı. Bu artış, havayolu şirketlerinin maliyetlerini doğrudan yukarı çekiyor.

Uzmanlar, mevcut fiyat seviyelerinin devam etmesi halinde şirketlerin yakıt stoklarının birkaç hafta içinde kritik seviyelere inebileceğini belirtiyor. Bu durumun, uçuşlarda azalmaya ve bilet fiyatlarında artışa neden olabileceği ifade ediliyor.

United Airlines CEO’su Scott Kirby, artan yakıt maliyetleri nedeniyle kısa vadede uçuş kapasitesini yaklaşık yüzde 5 azaltmayı planladıklarını açıkladı. Kirby, mevcut fiyatların sürmesi halinde şirketin yıllık maliyetlerinin 11 milyar dolar artabileceğini dile getirdi.

Benzer şekilde Delta Air Lines CEO’su Ed Bastian da yalnızca mart ayında yakıt giderlerindeki artışın şirkete 400 milyon dolara kadar ek yük getirdiğini ve bu artışın bilet fiyatlarına yansımaya başladığını söyledi.

Arz Krizi Endişesi

Orta Doğu, küresel jet yakıtı tedarikinde kritik bir konumda bulunuyor. Bölgeden günlük yaklaşık 1,1 milyon varil ihracat yapılırken, bu miktar dünya tüketiminin yüzde 15 ila 17’sine karşılık geliyor.

Ancak Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, bu arzın küresel pazarlara ulaşmasını zorlaştırıyor. Tanker trafiğindeki yavaşlama, enerji piyasalarında belirsizliği artırırken havacılık sektöründe maliyet baskısını derinleştiriyor.

Analistler, yaşanan gelişmelerin yalnızca ABD ile sınırlı kalmayacağını, küresel ölçekte uçak bileti fiyatlarının yükselmesine ve seyahat planlarının yeniden gözden geçirilmesine neden olabileceğini belirtiyor.

Trump, ABD ile İran arasında son iki gündür Orta Doğu’daki gerilimi sona erdirmeye yönelik “verimli ve yapıcı görüşmeler” yapıldığını ifade etti. Görüşmelerin hafta boyunca devam edeceğini kaydeden Trump, diplomatik sürecin seyrine bağlı olarak yeni adımlar atılabileceğini belirtti.

ABD Başkanı ayrıca, devam eden temasların başarısını desteklemek amacıyla İran’ın enerji altyapısına yönelik askeri saldırıların geçici olarak durdurulması talimatını verdiğini açıkladı. Bu kapsamda, ABD Savunma birimlerine söz konusu saldırıların 5 gün süreyle ertelenmesi yönünde talimat verildi.

Kararın, İran’ın Basra Körfezi’ni mayınlama tehdidinin hemen ardından gelmesi dikkat çekti. Daha önce İran Savunma Konseyi, İran kıyılarına yönelik olası bir saldırı durumunda Körfez’deki deniz ulaşım hatlarının hedef alınabileceğini açıklamıştı.

Savaşın ekonomik etkileri de giderek derinleşiyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte küresel enerji ve gübre piyasalarında ciddi dalgalanmalar yaşandı. Bu güzergâh, yalnızca petrol ve doğalgaz değil, aynı zamanda üre ve amonyak gibi kritik hammaddelerin taşınmasında da stratejik öneme sahip.

Öte yandan İran’ın son saldırılarında, İsrail’in Arad ve Dimona kentleri hedef alındı. Fırlatılan bazı füzelerin İsrail’in hava savunma sistemi olan Demir Kubbe’yi aşarak bölgede hasara yol açtığı öne sürüldü.

İran cephesi ise Trump’ın açıklamalarına temkinli yaklaştı. İran Dışişleri Bakanlığı, söz konusu ifadelerin enerji piyasalarını etkilemeye yönelik olduğunu savunarak, ABD’nin askeri planlarına zaman kazandırmayı amaçladığını ileri sürdü.

Bölgede hem askeri hem diplomatik gelişmelerin iç içe geçtiği süreçte, taraflardan gelen açıklamalar küresel piyasalarda belirsizliğin sürmesine neden oluyor.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatarak tanker geçişlerini durdurması ve ardından Körfez bölgesindeki bazı rafinerilere yönelik saldırılar gerçekleştirmesi, enerji tedarik zincirinde ciddi aksamalara yol açtı.

Bu gelişmeler üzerine Saudi Aramco, alternatif sevkiyat planlarını devreye aldığını duyurdu. Şirketten yapılan açıklamada, mevcut kriz ortamına uyum sağlamak amacıyla ihracatın farklı güzergâhlardan sürdürüldüğü belirtildi.

Açıklamada, özellikle Yenbu Limanı üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatların artırıldığı vurgulandı. Şirket, müşterilerle yakın koordinasyon içinde çalışarak sevkiyatların güvenli ve kesintisiz şekilde devam etmesini sağladıklarını ifade etti.

Saudi Aramco, değişen bölgesel koşullara göre sevkiyat planlarının sürekli güncellendiğini ve piyasa istikrarını korumaya öncelik verdiklerini de açıkladı.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintilerin ardından Yenbu Limanı, Körfez ülkelerinin ham petrol ihracatında kritik bir alternatif rota haline geldi. Son verilere göre, bu liman üzerinden son beş gün içinde günlük ortalama 3,66 milyon varil petrol sevkiyatı gerçekleştirildi.

Uzmanlar, alternatif güzergâhların devreye alınmasının küresel enerji arzındaki riskleri azaltabileceğini ancak bölgedeki gerilimin devam etmesi halinde piyasadaki oynaklığın sürebileceğini belirtiyor.

İran Savunma Konseyi tarafından yapılan açıklamada, ülke kıyılarına veya adalarına yönelik herhangi bir saldırı girişimi halinde Basra Körfezi’ndeki deniz ulaşım hatlarının mayınlanacağı bildirildi. Açıklamada, böyle bir senaryonun Körfez’de uzun süreli ve ciddi geçiş kısıtlamalarına yol açabileceği vurgulandı.

İran tarafı ayrıca, saldırılara doğrudan destek vermeyen ülkelerin gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi için Tahran ile koordinasyon sağlaması gerektiğini belirtti.

İran Silahlı Kuvvetleri’nin İsrail’in nükleer tesislerine ev sahipliği yapan Dimona kentine yönelik saldırısının ise Natanz’daki nükleer tesise düzenlenen saldırıya misilleme olduğu ifade edildi. İran, enerji altyapısına yönelik herhangi bir saldırıya anında ve kararlı şekilde karşılık verileceğini yineledi.

Öte yandan İsrailli gazeteci Barak Ravid, Axios’ta yayımlanan analizinde, ABD yönetiminin İran’ın önemli petrol terminallerinden biri olan Hark Adası’nı ele geçirme seçeneğini değerlendirdiğini öne sürdü.

ABD’nin, İran donanmasının saldırı riskleri nedeniyle şu ana kadar Körfez’e doğrudan giriş yapamadığı da iddialar arasında yer aldı.

Basra Körfezi, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 30’unu karşılaması nedeniyle stratejik önemini koruyor. Bu nedenle İran’ın bölgedeki kontrolü, savaşın seyrini etkileyebilecek en kritik unsurlardan biri olarak görülüyor.

Tarihten Örnek: Tanker Savaşı

Benzer bir durum, 1980’li yıllarda İran-Irak Savaşı sırasında yaşanmıştı. 1984’ten itibaren “Tanker Savaşı” olarak adlandırılan süreçte İran ve Irak, karşılıklı olarak petrol taşımacılığını hedef aldı.

Irak’ın İran’ın Harg Adası’ndaki tesislerine saldırmasıyla başlayan süreçte İran da Körfez’deki petrol tankerlerini hedef alarak karşılık verdi. Bu durum, bölgedeki diğer ülkeleri ve küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiledi.

ABD, 1987’den itibaren Kuveyt tankerlerini korumak amacıyla bölgeye müdahil oldu. 1988’de bir ABD savaş gemisinin İran mayınına çarpması üzerine Washington yönetimi, Peygamber Devesi Operasyonu adı verilen geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı.

Yaşanan bu gelişmeler, günümüzdeki gerilimin enerji hatları ve deniz yolları üzerinden küresel etkiler yaratabileceğine dair endişeleri artırıyor.

Yedioth Ahronot gazetesine konuşan yetkili, Donald Trump yönetiminin İran ile yürüttüğü temasların son günlerde hız kazandığını ve Washington’un yaklaşık üç hafta içinde saldırıları sona erdirmeyi hedeflediğini iddia etti.

Aynı kaynak, ABD ile İran arasında yapılması planlanan görüşmelerin bu hafta Pakistan’da gerçekleşmesinin beklendiğini belirtti. Yetkili ayrıca ABD’nin, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile temas halinde olduğunu savundu ve bu süreçle ilgili İsrail’e bilgi verilmediğini ileri sürdü.

Öte yandan Trump, İran’ın ABD ile anlaşma yapma isteğinde olduğunu ifade ederek, taraflar arasında telefon görüşmesi yapılabileceğini açıklamıştı. İranlı yetkililerle temas kurduklarını belirten Trump, kesin sonuç içermeyen bir anlaşma ihtimalinin yüksek olduğunu dile getirdi.

Trump ayrıca, İran’ın enerji altyapısına yönelik olası askeri saldırıların geçici olarak durdurulması talimatı verdiğini açıklarken, Hürmüz Boğazı’nın açılmaması halinde İran’daki elektrik santrallerinin hedef alınabileceği yönünde uyarıda bulundu.

Bu açıklamalara İran cephesinden sert yanıt geldi. Muhammed Bakır Kalibaf, ABD ile herhangi bir müzakere yürütülmediğini belirterek, bu yöndeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını söyledi. Kalibaf, söz konusu iddiaların piyasalarda manipülasyon amacı taşıdığını öne sürdü.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de benzer şekilde ABD ile doğrudan müzakere yapılmadığını, yalnızca dolaylı mesaj alışverişinin söz konusu olduğunu ifade etti.

Bölgede tansiyon yüksek seyrini korurken, taraflardan gelen çelişkili açıklamalar diplomatik sürece dair belirsizliği artırıyor.

Savaşın üçüncü haftasına girilirken, Körfez ülkelerinin petrol ihracatında dramatik bir düşüş yaşandı. Günlük yaklaşık 25,1 milyon varil seviyesinde olan ihracat, 9,7 milyon varile kadar geriledi. Bu da yaklaşık 15 milyon varillik bir arz kaybı anlamına geliyor. Uzmanlara göre bu kesinti, modern dönemin en büyük petrol arz daralmalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Bölge, günlük yaklaşık 30 milyon varillik üretimiyle dünya petrol arzının üçte birini karşılıyor. Aynı zamanda küresel petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı, yaşanan gerilim nedeniyle fiilen işlevini kaybetmiş durumda. Deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri bu kritik geçitten sağlanıyordu.

Özellikle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatlarında ciddi aksaklıklar yaşanırken, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatı da büyük darbe aldı. LNG ihracatında dünya çapında önemli paya sahip olan Katar’ın sevkiyatlarının neredeyse tamamen durduğu belirtiliyor.

Enerji piyasalarındaki bu daralma, fiyatları da hızla yukarı çekti. Petrol fiyatları kısa sürede varil başına 100 doların üzerine çıkarken, Uluslararası Enerji Ajansı’na üye ülkeler piyasayı dengelemek amacıyla 400 milyon varillik acil stok kullanımı konusunda anlaşmaya vardı. Ancak uzmanlar, bu müdahalenin fiyatları düşürmekten çok artış hızını yavaşlatabileceğini ifade ediyor.

Ekonomik açıdan bakıldığında, Körfez ülkelerinin günlük toplam kaybının 2 milyar doların üzerine çıktığı tahmin ediliyor. Suudi Arabistan’ın günlük zararı 1 milyar dolara yaklaşırken, Birleşik Arap Emirlikleri’nde bu rakam yaklaşık 350 milyon dolar seviyesinde hesaplanıyor. Katar’ın günlük kaybı 300 milyon dolar civarındayken, Kuveyt’in zararı 200 milyon doları buluyor. Umman ve Bahreyn gibi ülkelerde de enerji gelirlerine dayalı ekonomiler ciddi baskı altında.

Irak ise krizden en fazla etkilenen ülkeler arasında öne çıkıyor. Petrol ihracatının büyük bölümünü Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiren ülkenin üretimi günlük 4,2 milyon varilden 1,2 milyon varile kadar düştü. Bu durum, Irak ekonomisinde günlük yaklaşık 300 milyon dolarlık kayba yol açtı.

Bazı ülkeler, kayıpları azaltmak için alternatif ihracat yollarına yöneliyor. Suudi Arabistan doğu-batı boru hattını kullanırken, Birleşik Arap Emirlikleri Abu Dabi-Füceyre hattına ağırlık veriyor. Irak ise Kerkük-Ceyhan hattını devreye almaya çalışıyor. Ancak bu alternatiflerin mevcut kayıpları tamamen telafi etmesi zor görünüyor.

Tüm bu gelişmeler, yalnızca bölge ekonomilerini değil, enerjiye bağımlı küresel ekonomileri de doğrudan etkiliyor. Özellikle Asya ülkeleri, Körfez’den gelen petrol ve gaz arzındaki düşüş nedeniyle risk altında bulunuyor.

Bölgede ABD ve İsrail ile İran arasında yaşanan çatışmaların 12’nci gününe girilirken, tarafların karşılıklı saldırıları sürüyor. Askeri hareketlilik devam ederken liderlerden gelen açıklamalar da dikkat çekiyor.

SAVAŞIN BİTMESİ İÇİN 3 ŞART

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif ile gerçekleştirdiği telefon görüşmelerine değinen Pezeşkiyan, İran’ın bölgede barış ve istikrardan yana olduğunu vurguladı.

Pezeşkiyan, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmanın sona ermesi için üç temel şart sundu. Buna göre İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin “meşru haklarının tanınması, uğranılan zarar için tazminat ödenmesi ve yeniden saldırı olmayacağına dair güçlü bir uluslararası güvence verilmesi” gerektiğini ifade etti.

GERİLİM KÜRESEL ENERJİ PİYASASINI ETKİLEDİ

Bölgedeki çatışmalar sadece askeri boyutta kalmadı; küresel enerji piyasaları da gelişmelerden doğrudan etkilendi. Artan güvenlik riskleri özellikle deniz ticaretinde ciddi aksamalara yol açtı.

İran Devrim Muhafızları’nın 3 Mart’ta Strait of Hormuz geçişlerini kapatmasının ardından dünya enerji piyasalarında dalgalanma yaşandı. Petrol sevkiyatlarının aksamasıyla birlikte Brent Crude Oil fiyatı varil başına 100 doların üzerine çıktı. Bu gelişme, küresel ölçekte enerji krizine dair endişeleri de artırdı.

İran cephesinden yapılan son açıklama ise Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin daha da artabileceğine işaret etti.

HÜRMÜZ BOĞAZI GEÇİŞLERE KAPATILDI

İran’ın askeri gücünün önemli unsurlarından biri olan Islamic Revolutionary Guard Corps (Devrim Muhafızları), 3 Mart’ta yaptığı açıklamada Strait of Hormuz’u belirli gemiler için kapattıklarını duyurdu.

Açıklamada, boğazdan geçmeye çalışan ve İran’a saldıran ülkelerle bağlantılı olduğu belirtilen gemilerin hedef alınacağı ifade edildi. Uyarılara rağmen geçiş yapmaya çalışan bazı gemilerin vurulduğu da iddia edildi.

PETROL FİYATLARI YÜKSELDİ

Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim küresel enerji piyasalarında da dalgalanmaya neden oldu. Petrol sevkiyatının aksaması nedeniyle Brent petrol fiyatı uluslararası piyasalarda 100 doların üzerine çıktı.

Uzmanlar, boğazın uzun süre kapalı kalmasının dünya genelinde yakıt arzını ciddi şekilde etkileyebileceğine dikkat çekiyor.

“ŞÜPHENİZ VARSA YAKLAŞIN VE DENEYİN”

İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Ali Reza Tangsiri, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada ABD ve İsrail ile bağlantılı gemilere sert mesaj verdi.

Tengsiri açıklamasında, savaşın başında yaptıkları uyarıyı yineleyerek şu ifadeleri kullandı:

“İran’a saldıranlarla bağlantısı olan hiçbir geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçme hakkı yoktur. Eğer bu konuda şüpheniz varsa boğaza yaklaşın ve geçmeyi deneyin.”

AVRUPA VE ARAP ÜLKELERİNE GEÇİŞ İZNİ

Devrim Muhafızları tarafından yapılan başka bir açıklamada ise İsrail ve ABD büyükelçilerini sınır dışı eden bazı Arap ve Avrupa ülkelerine Hürmüz Boğazı’ndan geçişte serbestlik tanınacağı belirtildi.

TRUMP’TAN SERT TEHDİT

ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın petrol sevkiyatını durdurmaya yönelik bir adım atmasının ağır sonuçları olacağını söyledi.

Sosyal medya hesabından açıklama yapan Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışını engellemesi halinde ABD’nin çok daha güçlü bir askeri karşılık vereceğini belirterek, “Eğer İran bu akışı durduracak bir girişimde bulunursa, ABD tarafından şimdiye kadar gördüklerinden 20 kat daha sert vurulacaktır.” ifadelerini kullandı.

Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin küresel ticaret ve enerji güvenliği açısından kritik bir noktada olduğu belirtiliyor.

28 Şubat’tan bu yana devam eden saldırılarla birlikte enerji altyapısının hedef alınması, sadece bölgesel güvenliği değil küresel iklimi de etkileyen yeni bir çevresel krizi gündeme taşıdı.

SAVAŞIN ÇEVRESEL BEDELİ BÜYÜYOR

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının dokuzuncu gününe girilirken, çatışmanın çevresel sonuçları daha görünür hale gelmeye başladı. Uzmanlara göre modern savaşlar yalnızca insani ve ekonomik yıkım yaratmıyor; aynı zamanda küresel ısınmayı hızlandıran önemli faktörlerden biri haline geliyor.

Araştırmalar, dünya ordularının toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 5,5’inden sorumlu olduğunu ortaya koyuyor. Bu oran, birçok ülkenin yıllık karbon salımından daha yüksek seviyelere ulaşıyor.

ASKERİ OPERASYONLAR ATMOSFERE DOĞRUDAN ETKİ EDİYOR

Savaşta kullanılan jet uçakları, balistik füzeler, insansız hava araçları ve deniz kuvvetleri operasyonları yoğun fosil yakıt tüketimine yol açıyor. Her bombardıman ve askeri hareketlilik atmosfere yüksek miktarda karbondioksit ve diğer sera gazlarının salınmasına neden oluyor.

Uzmanlar özellikle ABD Savunma Bakanlığı’nın dünyanın en büyük kurumsal karbon yayıcılarından biri olduğuna dikkat çekiyor.

PETROL TESİSLERİNDEKİ YANGINLAR ZEHİRLİ GAZLAR YAYIYOR

İsrail’in saldırıları sonrası Tahran çevresindeki Şahran, Şehr-i Rey, Koohak ve Tondgouyan gibi kritik petrol depoları ile rafinerilerde büyük patlamalar meydana geldi. Bu tesislerde çıkan dev yangınlar yalnızca karbondioksit değil, aynı zamanda kükürt dioksit, azot oksitler ve kanserojen partiküller gibi toksik gazların da atmosfere yayılmasına yol açıyor.

Uzmanlar, bu tür yangınların kısa sürede on binlerce ton kömür yakımına eşdeğer emisyon üretebildiğini belirtiyor.

TAHRAN’IN YAKIT ALTYAPISI HEDEFTE

Saldırılarda Koohak, Şehran ve Karaj petrol depolama tesislerinin de vurulduğu İran Petrol Bakanlığı tarafından doğrulandı. Bu tesisler, başkent Tahran ve çevresinin yakıt tedarik zincirinde kritik rol oynuyor.

Tondgouyan Petrol Rafinerisi ve Tahran Rafinerisi de hedef alınan diğer önemli enerji altyapıları arasında yer aldı. Patlamaların ardından bazı tesislerde ciddi hasar oluştu.

İRAN’DAN MİSİLLEME SALDIRILARI

İran tarafı saldırılardan ABD ve İsrail’i sorumlu tutarak misilleme yaptı. İran Devrim Muhafızları, İsrail’in Hayfa Rafinerisi’nin balistik füzelerle hedef alındığını açıkladı.

Çatışmanın genişleme riski de artarken İran’ın Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt ve Bahreyn’deki petrol tesislerine yönelik drone ve füze saldırıları düzenlediği bildirildi. Bu gelişmeler küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN KAPANMASI ENERJİ PİYASALARINI SARSTI

Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sini etkiliyor. Enerji arzında yaşanan belirsizlik bazı ülkelerin enerji ihtiyacını kömür gibi daha yüksek emisyonlu kaynaklarla karşılamasına yol açabilir.

Uzmanlar bu durumun küresel karbon salımında yeni bir artış dalgası yaratabileceğini belirtiyor.

SAVAŞ VE İKLİM KRİZİ BİRBİRİNİ BESLİYOR

Uzmanlara göre modern savaşlar ile iklim krizi artık birbirinden ayrı düşünülemiyor. Çatışmalar fosil yakıt tüketimini ve emisyonları artırırken, iklim değişikliğinin yol açtığı kuraklık, göç ve kaynak rekabeti de yeni çatışmaları tetikleyebiliyor.

İran’daki petrol altyapısına yönelik saldırılar, fosil yakıtların jeopolitik mücadelede stratejik bir araç olarak kullanılmaya devam ettiğini bir kez daha ortaya koydu.

İngiliz The Telegraph gazetesinin, İran’a yakın Tasnim Haber Ajansı’ndan aktardığı değerlendirmelere göre, planın temel hedefi ABD ordusunu doğrudan bir yıpratma sürecine sokmak ve küresel ekonomik dengeleri baskı altına almak olarak tanımlanıyor.

1. Aşama: ABD’nin İlk Saldırısı

Senaryoya göre, olası bir savaşın ilk adımı ABD’den gelecek hava ve füze saldırıları olacak. Bu saldırıların İran’daki nükleer tesisler, askeri altyapılar ve Devrim Muhafızları’na ait üsleri hedef alacağı öne sürülüyor. Analizde, söz konusu tesislerin önemli bir bölümünün sivil yerleşim alanlarına yakın olduğuna dikkat çekiliyor.

ABD’nin uçak gemileri, Avrupa’daki üslerden havalanacak stratejik bombardıman uçakları ve bölgedeki müttefik ülkelerde konuşlu kara tabanlı sistemlerle geniş çaplı bir saldırı düzenleyebileceği belirtiliyor.

2. Aşama: Karşı Saldırı ve Vekil Güçler

İran’ın ikinci aşamada çatışmayı hızla bölge geneline yaymayı hedeflediği ifade ediliyor. Buna göre Tahran, Orta Doğu’daki ABD üslerine balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla saldırılar düzenlemeyi planlıyor.

Başlıca hedefler arasında Katar’daki El-Udeid Hava Üssü, Kuveyt’teki Ali el-Salem Üssü ve Arifjan Kampı, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki askeri tesisler ile Suriye’de konuşlu ABD birlikleri bulunuyor. İran’ın bu aşamada, Patriot ve THAAD hava savunma sistemlerini aşmak için çok sayıda füzenin eş zamanlı kullanılmasını hedeflediği öne sürülüyor.

3. Aşama: Bölgesel Cephelerin Genişletilmesi

Analizde üçüncü aşamanın, İran’a bağlı veya İran’a yakın silahlı grupların devreye sokulmasıyla bölgesel cephelerin genişletilmesini içerdiği belirtiliyor. Bu aşamada çatışmanın Irak, Suriye, Lübnan ve Kızıldeniz hattına yayılabileceği değerlendiriliyor.

4. Aşama: Küresel Ekonomi ve Enerji Hatları

Dördüncü aşamada İran’ın, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki enerji ve ticaret hatlarını baskı altına alarak küresel petrol ve doğalgaz akışını sekteye uğratmayı hedeflediği iddia ediliyor. Analize göre bu hamle, küresel piyasalar üzerinde ciddi ekonomik baskı oluşturmayı amaçlıyor.

5. Aşama: Siber ve Psikolojik Savaş

Son aşamada ise İran’ın siber saldırılar, bilgi savaşları ve psikolojik operasyonlarla ABD ve müttefiklerinin askeri ve sivil altyapılarını hedef almayı planladığı öne sürülüyor. Bu aşamanın, doğrudan askeri çatışmadan çok uzun vadeli yıpratma stratejisine dayandığı ifade ediliyor.

Analistler, bu beş aşamalı senaryonun İran’ın “kazanmak”tan ziyade ABD’yi maliyetli ve sürdürülemez bir çatışmaya zorlamayı hedeflediğini vurguluyor.