ABD ile İran arasında 11 Nisan’da İslamabad’da gerçekleştirilen kalıcı ateşkes görüşmelerinin ardından ikinci tur müzakerelerin ne zaman yapılacağı henüz netlik kazanmış değil. Pakistanlı kaynaklar, yeni tur görüşmelerin önümüzdeki hafta cuma gününden önce yapılabileceğini ifade ederken, sahadaki gelişmeler bu ihtimali zayıflatıyor.

ABD Başkanı Trump, Amerikan ABC kanalına verdiği röportajda İran ile bir barış anlaşmasına ulaşılabileceğini savundu. İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini öne süren Trump, buna rağmen diplomatik çözüm ihtimalinin hâlâ masada olduğunu belirtti. Ayrıca sosyal medya platformu üzerinden yaptığı paylaşımda, ABD heyetinin müzakereler için Pakistan’a doğru yola çıktığını ve kısa süre içinde görüşmelerin başlayabileceğini duyurdu.

Trump, ABD’nin İran’a “adil ve makul” bir teklif sunduğunu ifade ederken, bu teklifin reddedilmesi halinde ciddi sonuçlar doğabileceği uyarısında bulundu. Özellikle İran’ın enerji altyapısının ve kritik ulaşım hatlarının hedef alınabileceğini dile getiren Trump’ın bu açıklamaları, uluslararası kamuoyunda endişe yarattı.

Ancak İran cephesinden gelen açıklamalar, müzakere sürecinin sanıldığı kadar ilerlemediğini ortaya koydu. İranlı yetkililer, ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının devam etmesi halinde yeni görüşmelere katılmayacaklarını net bir şekilde ifade etti. Yarı resmi Tasnim Haber Ajansı’na konuşan kaynaklar, ilk tur görüşmelerin ardından taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ancak somut bir ilerleme kaydedilmediğini belirtti.

İran’ın müzakere sürecine mesafeli yaklaşmasının en önemli nedeni ise Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gelişmeler olarak öne çıkıyor. ABD’nin bölgede uyguladığı deniz ablukası, Tahran yönetimi tarafından doğrudan bir baskı unsuru olarak değerlendiriliyor. İran Devrim Muhafızları, ABD’nin bu uygulamayı sürdürmesi halinde boğazın kapalı tutulacağını açıkladı.

İranlı askeri yetkililer, ABD donanmasının İran gemilerine yönelik olası bir müdahalesine sert karşılık verileceğini de duyurdu. Yapılan açıklamalarda, ABD’nin herhangi bir saldırı girişiminin “ağır sonuçlar” doğuracağı ifade edilirken, bölgedeki tüm gemilere de uyarı yapıldı. İran, boğazdan geçiş yapan ticari gemilerin kendi açıklamalarını dikkate alması gerektiğini belirterek güvenlik risklerine dikkat çekti.

Bu gelişmeler, Hürmüz Boğazı’nı yeniden küresel krizin merkezine taşıdı. Dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik su yolu, taraflar arasındaki gerilimin artmasıyla birlikte uluslararası ekonomi açısından da kritik bir risk unsuru haline geldi.

Öte yandan, ABD ile İran arasında yürütülen ilk tur müzakerelerin sonuçsuz kalması da sürecin zorluğunu ortaya koydu. 28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından 8 Nisan’da sağlanan geçici ateşkes, tarafları müzakere masasına getirmişti. Ancak yaklaşık 21 saat süren görüşmelerden herhangi bir anlaşma çıkmadı. İranlı yetkililer, bu durumun temel nedeninin ABD’nin “aşırı talepleri” olduğunu savundu.

Son günlerde yaşanan gelişmeler ise sürecin daha da karmaşık hale geldiğini gösteriyor. İran, kısa süre önce Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açtığını duyurmuş, ancak ABD’nin deniz ablukasını sürdürme kararı almasının ardından bu geçişlere yeniden kısıtlamalar getirmişti. Bu durum, taraflar arasındaki güven krizinin derinleştiğini ortaya koyuyor.

Uzmanlara göre, mevcut şartlar altında ABD ile İran arasında kısa vadede kapsamlı bir anlaşmaya varılması oldukça zor görünüyor. Diplomatik temasların sürmesine rağmen sahadaki askeri ve stratejik gerilim, müzakere sürecini doğrudan etkiliyor.

Sonuç olarak, Trump’ın “barış anlaşması olacak” yönündeki iyimser açıklamalarına karşın İran’ın şartlı yaklaşımı, sürecin kırılganlığını gözler önüne seriyor. Özellikle deniz ablukası ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler çözülmeden, tarafların ortak bir zeminde buluşması zor görünüyor. Orta Doğu’daki bu kritik denklem, önümüzdeki günlerde hem bölgesel hem de küresel dengeleri etkilemeye devam edecek.

Haftanın ilk gününde uluslararası ajanslara yansıyan haberlerde, Batı medyasına dayandırılan ateşkes iddiaları kısa süreli bir iyimserlik yaratmıştı. Pakistan’ın girişimiyle hazırlanan planın, taraflar arasında çatışmaları durdurabileceği düşünülüyordu. Ancak İran’dan gelen resmi yanıt, bu beklentileri boşa çıkardı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi tarafından yapılan açıklamada, ABD’nin sunduğu şartların kabul edilemez olduğu ifade edildi. Bekayi, ABD’nin daha önce gündeme getirdiği kapsamlı taleplerin “aşırı” bulunduğunu ve bu nedenle planın reddedildiğini belirtti. Ayrıca İran’ın kendi taleplerini net bir şekilde ortaya koyduğunu ve bu duruşun bir geri adım değil, aksine güçlü bir pozisyonun göstergesi olduğunu söyledi.

Bekayi, basın toplantısında yaptığı değerlendirmede, İran’ın çözüm arayışına açık olduğunu ancak bunun ülkenin çıkarlarını zedelemeyecek bir çerçevede olması gerektiğini vurguladı. İran’ın hazırladığı karşı önerilerin ilerleyen süreçte açıklanacağı da ifade edildi. Bununla birlikte, ABD’den yeni bir çatışmanın önüne geçilmesi için ek güvence talep edildiği belirtildi.

Pakistan’ın sunduğu plan iki aşamadan oluşuyordu. İlk aşamada tarafların derhal ateşkes ilan etmesi, ikinci aşamada ise kapsamlı bir anlaşmaya varılması öngörülüyordu. Nihai anlaşma kapsamında İran’ın nükleer silah programından vazgeçmesi, buna karşılık olarak yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi maddeler yer alıyordu. Ayrıca planın kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması da hedefleniyordu.

Planın pazartesi günü kabul edilmesi ve hemen ardından ateşkes ilan edilmesi beklenirken, İran’ın ret kararı süreci sekteye uğrattı. Böylece bölgede tansiyonun düşürülmesine yönelik diplomatik çabalar şimdilik sonuçsuz kaldı.

Gelişmelerin ardından gözler yeniden ABD yönetimine çevrildi. ABD Başkanı Donald Trump daha önce İran’a anlaşma için belirli bir süre tanımıştı. Bu sürenin 8 Nisan’a kadar uzatıldığı açıklanırken, Trump’ın özellikle Hürmüz Boğazı’nın açılması konusunda sert uyarılarda bulunduğu biliniyor. ABD yönetiminin, İran’ın tutumuna nasıl karşılık vereceği merak konusu olmaya devam ediyor.

Öte yandan, sahadaki askeri gelişmeler de dikkat çekiyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 3 Nisan tarihinde ülkenin orta kesimlerinde bir ABD savaş uçağının hava savunma sistemleriyle düşürüldüğünü duyurdu. İran basınında yer alan haberlerde, uçağın pilotlarından birinin esir alınmış olabileceği öne sürüldü.

ABD’li yetkililer ise uçağın düştüğünü doğruladı ancak mürettebatın durumu hakkında farklı bilgiler paylaştı. Yapılan açıklamalarda, personelden birinin kurtarıldığı, diğer kişi için ise arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü ifade edildi. Ayrıca bazı kaynaklar, Hürmüz Boğazı yakınlarında ikinci bir ABD savaş uçağının daha düşmüş olabileceğini bildirdi. Bu olayın ardından bölgede askeri hareketliliğin arttığı gözlemlendi.

Son olarak, ABD Başkanı Trump yaptığı açıklamada, düşürülen F-15E tipi savaş uçağındaki ikinci pilotun da kurtarıldığını duyurdu. Bu açıklama, olayın ardından gelen çelişkili bilgileri bir ölçüde netleştirse de sahadaki gerilimin devam ettiğini gösteriyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, İran’ın ateşkes teklifini reddetmesi Orta Doğu’daki krizin kısa vadede çözülmesinin zor olduğunu ortaya koyuyor. Diplomatik temasların sürmesi beklenirken, tarafların nasıl bir yol izleyeceği ve yeni bir müzakere sürecinin başlayıp başlamayacağı belirsizliğini koruyor.