ABD ile İran arasında imzalanan iki haftalık geçici ateşkes anlaşmasında süre ilerlerken, tarafların kalıcı bir uzlaşıya varıp varamayacağı belirsizliğini koruyor. Uzmanlara göre, ateşkes süresi dolmadan somut bir anlaşma sağlanamazsa, bölge yeniden geniş çaplı bir çatışma ortamına sürüklenebilir.

Diplomatik süreçte yaşanan aksaklıklar da dikkat çekiyor. Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turu sonuçsuz kalırken, ikinci tur görüşmeler öncesinde taraflar arasında yeni pürüzler ortaya çıktı. ABD heyetinin görüşmeler için Pakistan’a ulaştığı ifade edilirken, Tahran yönetimi ise ABD’nin uyguladığı deniz ablukası nedeniyle yeni tur müzakerelere katılmama yönünde bir tutum sergiledi.

Bu gelişmelerin gölgesinde Netanyahu, Javier Milei ile gerçekleştirdiği görüşme sonrasında yaptığı açıklamada, İran’a yönelik operasyonların tamamen sona ermediğini açıkça ifade etti. Netanyahu, İsrail’in askeri açıdan önemli başarılar elde ettiğini belirtmekle birlikte, sürecin henüz tamamlanmadığını vurguladı. Açıklamasında, “Büyük kazanımlar elde ettik ancak bu sürecin sonuna gelmiş değiliz. Önümüzdeki günler yeni gelişmelere gebe olabilir” ifadelerini kullandı.

Netanyahu’nun açıklamalarında dikkat çeken bir diğer unsur ise geleceğe yönelik belirsizlik vurgusu oldu. Arjantin Devlet Başkanı Milei’nin İsrail ziyaretlerine atıfta bulunan Netanyahu, bu ziyaretlerin genellikle önemli gelişmelerin hemen öncesine denk geldiğini söyledi. Bu çerçevede, kısa vadede bölgede yeni ve kritik gelişmeler yaşanabileceğine işaret etti.

Öte yandan İsrail’in askeri operasyonları yalnızca İran ile sınırlı kalmadı. ABD ile İran arasında ateşkes anlaşmasının imzalandığı gün, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılar başlatması dikkat çekti. Bu hamle, zaten kırılgan olan ateşkes sürecini daha da karmaşık hale getirdi. İran yönetimi, söz konusu saldırıları ateşkes ihlali olarak değerlendirirken, bu durum iki ülke arasındaki gerilimin yeniden yükselmesine neden oldu.

İran’ın tepkisi yalnızca diplomatik düzeyde kalmadı. Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’na ilişkin kararlarıyla da dikkat çekti. İlk etapta İsrail ile Lübnan arasında sağlanan ateşkesin ardından boğazın ticari gemilere açıldığı duyuruldu. Ancak ABD’nin bölgedeki deniz ablukasını sürdürme kararı alması üzerine İran, bu geçişleri yeniden kısıtlama yoluna gitti.

Hürmüz Boğazı’nın yalnızca 19 saat boyunca açık kalması, bölgedeki kırılgan dengeleri bir kez daha gözler önüne serdi. Küresel enerji ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği bu stratejik su yolunda yaşanan gelişmeler, uluslararası piyasalar açısından da büyük önem taşıyor. Uzmanlar, boğazdaki herhangi bir aksamanın petrol fiyatlarından küresel ticarete kadar geniş bir etki alanı yaratabileceğine dikkat çekiyor.

İran’ın müzakere sürecine mesafeli yaklaşımı da dikkat çeken bir diğer unsur olarak öne çıkıyor. ABD’nin deniz ablukasını kaldırmaması durumunda görüşmelere katılmayacağını açıklayan Tahran yönetimi, bu konuda net bir tavır sergiliyor. Bu durum, diplomatik çözüm ihtimalini zayıflatırken, askeri gerilimin yeniden tırmanma riskini artırıyor.

Bölgedeki mevcut tablo, ateşkes anlaşmasının tek başına kalıcı barış için yeterli olmadığını gösteriyor. Taraflar arasında güven eksikliği sürerken, karşılıklı suçlamalar ve askeri hamleler sürecin kırılganlığını artırıyor. Netanyahu’nun “henüz bitmedi” sözleri de bu belirsizliğin altını çizer nitelikte.

Sonuç olarak, Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler, önümüzdeki günlerde daha kritik bir sürece girilebileceğini gösteriyor. Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması halinde, bölgenin yeniden geniş çaplı bir çatışma ortamına sürüklenmesi ihtimali giderek güçleniyor.

Kalibaf, söz konusu iki başlığın daha önce taraflar arasında mutabakata varılmış olmasına rağmen hayata geçirilmediğini belirterek, bunların artık birer “ön koşul” haline geldiğini ifade etti. İranlı yetkiliye göre bu adımlar atılmadan masaya oturulması mümkün değil. Bu açıklama, müzakere sürecinin ne denli hassas dengeler üzerine kurulu olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Diplomatik sürecin arka planında, ABD ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan gerilim ve ardından 8 Nisan’da ilan edilen geçici ateşkes bulunuyor. Ancak bu ateşkesin kalıcılığı henüz garanti altına alınmış değil. Özellikle Binyamin Netanyahu liderliğindeki İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürmesi, bölgede tansiyonun düşmesini engelliyor ve müzakere sürecini kırılgan hale getiriyor.

11 Nisan’da yapılması planlanan görüşmelerde İran heyetine Kalibaf’ın başkanlık etmesi beklenirken, ABD tarafını Başkan Yardımcısı James David Vance temsil edecek. Bu toplantının en önemli hedefi, halihazırda yürürlükte olan geçici ateşkesi kalıcı bir anlaşmaya dönüştürmek olacak. Ancak tarafların beklentileri arasındaki ciddi farklılıklar, uzlaşma ihtimalini zorlaştırıyor.

Sürecin başlangıç noktası, ABD Başkanı Donald Trump tarafından sunulan kapsamlı bir teklif oldu. “15 maddelik çözüm paketi” olarak anılan bu öneri, İran’ın nükleer programını tamamen sonlandırmasını, uranyum stoklarını ülke dışına çıkarmasını ve balistik füze kapasitesini sınırlandırmasını öngörüyor. Washington yönetimi bu şartları bölgesel güvenlik açısından zorunlu görürken, Tahran yönetimi teklifi sert bir dille eleştirdi.

İran, söz konusu planı “teslimiyet belgesi” olarak nitelendirerek reddetti ve karşılık olarak 10 maddelik alternatif bir öneri sundu. Bu karşı teklifte, uluslararası yaptırımların kaldırılması, İran’ın sivil nükleer programının tanınması ve dondurulmuş varlıklarının iade edilmesi gibi talepler öne çıktı. Ayrıca dikkat çeken bir diğer madde, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler için yeni bir ücretlendirme sistemi oluşturulması oldu.

Öte yandan ABD cephesinden gelen açıklamalar, sürecin belirsizliğini artıran unsurlar arasında yer alıyor. Trump, İran’ın sunduğu öneriyi “mantıklı” bulduğunu ifade ederken, Beyaz Saray ve Başkan Yardımcısı Vance aynı planı kabul edilemez olarak değerlendirdi. Bu çelişkili mesajlar, Washington yönetiminin henüz net bir strateji belirleyemediği yönünde yorumlara neden oldu.

Ateşkesin kapsamı konusundaki anlaşmazlık ise müzakerelerin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını açıklarken, ABD tarafı bu iddiayı reddetti. Bu durum, taraflar arasında temel konularda bile görüş birliği sağlanamadığını gösteriyor.

İddialara göre Trump başlangıçta ateşkesin bölge geneline yayılmasını destekliyordu. Ancak daha sonra Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından bu tutumunu değiştirdi. İsrail’in güvenlik kaygıları doğrultusunda yapılan bu politika değişikliğinin, müzakere sürecine doğrudan etki ettiği belirtiliyor.

Tüm bu gelişmeler ışığında, İran ile ABD arasında yürütülen diplomatik sürecin oldukça hassas ve çok katmanlı olduğu görülüyor. Kalibaf’ın ortaya koyduğu şartlar, Tahran’ın müzakerelerde taviz vermeye yanaşmayacağını gösterirken, Washington cephesindeki görüş ayrılıkları da sürecin seyrini belirsiz kılıyor. Önümüzdeki günlerde yapılacak görüşmeler, yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, Orta Doğu’daki genel güvenlik dengesi açısından da kritik bir rol oynayacak.

Toplantıda konuşan Fidan, Orta Doğu’da devam eden çatışmaların artık sona ermesi gerektiğini vurgulayarak Türkiye’nin bölgede barışın sağlanması için yoğun diplomatik çaba yürüttüğünü belirtti.

Türkiye: İç Savaş Senaryolarına Karşıyız

Fidan, son dönemde bazı çevreler tarafından İran’da etnik ve dini ayrışmaları tetikleyebilecek senaryoların gündeme getirildiğini ifade etti. Türkiye’nin bu tür girişimlere kesin şekilde karşı olduğunu vurgulayan Fidan, İran’da iç karışıklık yaratmaya yönelik planların bölge için ciddi risk taşıdığını söyledi.

Türkiye’nin bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini belirten Fidan, olası tüm senaryolara karşı hazırlıklı olduklarını da dile getirdi.

Bölgedeki Vatandaşların Güvenliği Öncelik

Fidan, çatışmaların sürdüğü bölgelerde bulunan Türk vatandaşlarının güvenliğinin öncelikli olduğunu ifade etti. Hava sahalarının kapalı olduğu ülkelerde yaşayan vatandaşların barınma ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanması için gerekli önlemlerin alındığını belirtti.

Lübnan Uyarısı: Saldırılar Durmalı

Konuşmasında Benjamin Netanyahu hükümetinin politikalarına da değinen Fidan, İsrail’in bölgedeki çatışmaları genişletme riskine dikkat çekti. İsrail’in saldırılarının Lübnan’a yayılmasının ciddi insani sonuçlar doğurabileceğini belirten Fidan, bölgede yaklaşık 1 milyon kişinin yerinden edilmesinin kabul edilemez olduğunu söyledi.

Uluslararası toplumun dikkatinin Gazze’de yaşanan insani krizden uzaklaşmaması gerektiğini vurgulayan Fidan, bölgede barışın sağlanması için diplomatik çabaların sürmesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye ve Almanya Savaşın Bitmesi Konusunda Hemfikir

Fidan, Türkiye ile Almanya arasında Orta Doğu’daki savaşın sona ermesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunduğunu belirtti. Çatışmaların bölgeye yayılma riskine dikkat çeken Fidan, savaşın bir an önce durdurulmasının büyük önem taşıdığını söyledi.

Ayrıca İran’ın toprak bütünlüğünün korunması gerektiğini ifade eden Fidan, rejim değişikliği hedefi taşıyan yaklaşımların bölgeyi daha da istikrarsızlaştırabileceğini dile getirdi.

Türkiye’nin hem İran hem de Amerika Birleşik Devletleri ile temas halinde olduğunu belirten Fidan, gerilimin azaltılması için diplomatik kanalların açık tutulduğunu sözlerine ekledi.