Chikli, konuşmasında Türkiye’nin son dönemde izlediği dış politikaya yönelik eleştiriler yönelterek, “Erdoğan’ın Türkiye’si ve Şara’nın Suriye’si artık İran’dan çok daha endişe verici.” ifadelerini kullandı.

“Şii ekseni dönemi sona erdi”

İsrailli Bakan, bölgedeki güç dengelerinin değiştiğini savunarak, İran, eski Suriye yönetimi ve Hizbullah’ın oluşturduğu yapının etkisini büyük ölçüde kaybettiğini öne sürdü. Chikli, bu dönemin sona erdiğini iddia etti.

“Yeni eksen Türkiye, Suriye ve Katar”

Orta Doğu’da farklı bir siyasi blok oluştuğunu ileri süren Chikli, Türkiye, Suriye ve Katar’ın yeni bir eksenin parçası olduğunu savundu. Bu yapıyı Müslüman Kardeşler çizgisiyle ilişkilendiren Chikli, Batılı ülkelere gelişmeleri yakından takip etmeleri çağrısında bulundu.

Neo-Osmanlı iddiasını gündeme getirdi

Konuşmasının devamında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın dış politika vizyonuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Chikli, Türkiye’nin neo-Osmanlı anlayışı doğrultusunda hareket ettiğini öne sürdü.

Bu kapsamda Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanları konusuna da değinen Chikli, Türkiye’nin Mavi Vatan doktrini üzerinden Yunanistan ve Kıbrıs’a yönelik politikalarını eleştirdi.

Kudüs açıklamaları üzerinden Türkiye’yi hedef aldı

Chikli, Türk yetkililerin Kudüs’e ilişkin geçmişte yaptıkları bazı açıklamalara atıfta bulunarak, Türkiye’nin Kudüs’ü yeniden Osmanlı dönemindeki statüsüne benzer bir yapıya dönüştürmek istediğini iddia etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Filistin konusundaki söylemlerini de eleştiren Chikli, Türkiye’nin Filistin politikasına yönelik değerlendirmelerde bulunarak İsrail’in bu açıklamalardan rahatsızlık duyduğunu dile getirdi.

İsrailli Bakanın açıklamaları, Türkiye ile İsrail arasında son dönemde devam eden diplomatik gerilimlerin gölgesinde dikkat çeken mesajlar olarak değerlendirildi.

İran’ın Bloke Edilen Varlıkları İçin 12 Milyar Dolarlık Taahhüt

İran devlet televizyonunda paylaşılan bilgilere göre, mutabakat taslağında ABD’nin İran’a ait yurt dışında bloke edilmiş mali kaynakların bir bölümünün serbest bırakılmasına yönelik taahhüt verdiği belirtiliyor.

Taslağa göre Washington yönetimi, İran’ın erişimi kısıtlanan varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolarlık kısmına 60 gün içerisinde ulaşabilmesini sağlayacak adımlar atmayı değerlendirecek. Bu maddenin, taraflar arasındaki ekonomik gerilimin azaltılmasına yönelik önemli başlıklardan biri olduğu ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı İçin Yeni Düzenleme İddiası

Mutabakat taslağında en dikkat çeken maddelerden biri ise dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler oldu.

İddialara göre İran, boğazdan geçiş yapacak gemilerin statüsünü ve niteliğini değerlendirme konusunda geniş yetkilere sahip olacak. Taslak metinde, İran tarafından tehdit olarak değerlendirilen yükleri taşıyan ya da nihai işletmecisinin İran karşıtı olduğu düşünülen gemilerin ticari gemi statüsünde kabul edilmeyebileceği belirtiliyor.

Bu kapsamda söz konusu gemilerin belirlenen deniz koridorlarından geçişine izin verilmemesi de gündeme gelebilecek düzenlemeler arasında yer alıyor.

Küresel Enerji ve Ticaret Açısından Kritik Öneme Sahip

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Bu nedenle boğazdaki geçiş kurallarında yaşanabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca bölgesel dengeleri değil küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Uzmanlar, söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi halinde uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji güvenliği açısından yeni tartışmaların ortaya çıkabileceğine dikkat çekiyor.

Taslak Metin Henüz Resmiyet Kazanmadı

İran medyasında yer alan bilgilere göre, kamuoyuna yansıyan metin henüz resmi bir anlaşma niteliği taşımıyor. Taslağın İranlı yetkililer tarafından değerlendirme sürecinde olduğu ve nihai kararın verilmediği belirtiliyor.

Bu nedenle söz konusu maddelerin anlaşmanın son halinde yer alıp almayacağı konusunda kesin bir durum bulunmuyor. Taraflardan da şu ana kadar mutabakatın içeriğine ilişkin resmi ve bağlayıcı bir açıklama yapılmış değil.

Buna rağmen ortaya çıkan taslak metin, İran-ABD ilişkilerinde yeni bir diplomatik sürecin şekillenebileceğine dair değerlendirmeleri beraberinde getirdi.

Bakü’den yapılan paylaşımda kullanılan ifadeler oldukça samimiydi: “İçten tebriklerimizi sunuyoruz.” Hatta öyle bir içtenlik ki, sosyal medyada bazı kullanıcılar “Bu bir kutlama mı yoksa dostlar arasında özel mesaj mı?” diye sormadan edemedi. Üstelik paylaşımın altına iliştirilen bayrak emojileri de adeta “Biz ayrı değiliz” mesajı verir gibiydi.

Tel Aviv manzaralı görselle süslenen bu paylaşım, bir anda dijital dünyanın gündemine oturdu. Ancak bu sefer alkış değil, bolca “yuh” sesi yükseldi. Özellikle Türkiye’den ve İslam dünyasından gelen tepkiler, yorumlar bölümünü adeta bir tartışma arenasına çevirdi.

Bazı kullanıcılar “Kardeş ülke böyle mi olur?” diye sorarken, kimileri ise Azerbaycan’ın bu tavrını “uluslararası diplomasi gereği” olarak yorumlamaya çalıştı. Ama işin mizahi tarafını görenler de boş durmadı. Bir kullanıcı, “Bakü’den Tel Aviv’e gönül hattı çekilmiş, roaming bile ücretsiz” diye yazınca binlerce beğeni aldı.

Elbette bu olayın arka planında sadece bir kutlama mesajı yok. İsrail’in son dönemde Gazze’deki saldırıları ve bölgede artan gerilimler düşünüldüğünde, böyle bir tebrik mesajının zamanlaması da ayrı bir tartışma konusu oldu. Bazıları bunu “duyarsızlık” olarak nitelendirirken, bazıları ise “stratejik dostluk” diyerek savunmaya geçti.

Ama gelin dürüst olalım: Eğer bu bir stratejiyse, oldukça “romantik” bir strateji. Çünkü kullanılan dil, diplomatik metinlerden çok bir dostluk şiirini andırıyordu. Hatta neredeyse “Canım İsrail, iyi ki varsın” demediği kalmıştı.

Sosyal medyada dolaşan bir diğer espri de oldukça dikkat çekiciydi: “Azerbaycan’ın İsrail’e sevgisi, bazı dizilerdeki platonik aşklardan daha güçlü.” Kim bilir, belki de bu ilişki yakında bir Netflix dizisine konu olur: “Bakü’den Tel Aviv’e: Bir Diplomasi Hikayesi.”

Türkiye’de ise durum biraz daha hassas. “İki devlet, tek millet” söylemiyle sık sık vurgulanan kardeşlik bağları, bu olay sonrası yeniden sorgulanmaya başlandı. Bazı yorumcular, “Kardeşlik tamam da, bu biraz fazla yakınlık” diyerek durumu özetledi.

Öte yandan Azerbaycan cephesinden henüz bu tepkilere yönelik resmi bir geri adım ya da açıklama gelmiş değil. Belki de onlar için bu sadece rutin bir diplomatik jestti. Ama görünen o ki, kamuoyunda bu jest biraz fazla “abartılı” bulundu.

Sonuç olarak, uluslararası ilişkilerde dostluklar, çıkarlar ve dengeler her zaman iç içe geçmiştir. Ancak bazen atılan bir tweet, yapılan bir paylaşım, bu dengeleri alt üst etmeye yetebiliyor. Azerbaycan’ın İsrail’e gönderdiği bu kutlama mesajı da tam olarak böyle bir etki yarattı.

Sobe Aliyev olarak biz de soruyoruz: Bu bir kutlama mıydı, yoksa kalpten kalbe giden diplomatik bir aşk mektubu mu? Cevap, yorumlarda gizli gibi görünüyor.

İRAN’DAKİ GÖSTERİLER GERİLİMİ ARTIRDI

Ekonomik kriz ve enflasyonun tetiklediği protestolar, kısa sürede hükümet karşıtı eylemlere dönüşürken, Hamaney’in açıklamaları ülkedeki tansiyonu daha da yükseltti. Günlerdir kamuoyuna mesaj vermeyen Hamaney, protestolar üzerinden ABD’ye sert eleştiriler yöneltti.

“TRUMP’I MEMNUN ETMEYE ÇALIŞIYORLAR”

Hamaney, bazı göstericilerin kamu mallarına zarar verdiğini öne sürerek, bu kişilerin ABD Başkanı’nı memnun etmeyi amaçladığını savundu. “Trump, kendi ülkesindeki sorunlara baksın” diyen Hamaney, İran’ın dış güçlerle iş birliği yapmayacağını vurgulayarak birlik çağrısında bulundu.

CAN KAYIPLARINA DİKKAT ÇEKTİ

Son 12 gün içerisinde ülke genelinde yaşanan olaylarda çok sayıda kişinin hayatını kaybettiğini belirten Hamaney, komutanlar, bilim insanları ve sivillerin de aralarında bulunduğu binden fazla İranlının yaşamını yitirdiğini söyledi. Bu sürecin sorumluluğunu üstlenen açıklamaların, İran halkının kanıyla lekeli olduğunu ifade etti.

“İRAN’IN YANINDAYIM” SÖZLERİNE TEPKİ

Trump’ın “İran halkının yanındayım” şeklindeki açıklamalarına sert çıkan Hamaney, bu sözlere yalnızca deneyimsiz ve düşüncesiz kişilerin inanabileceğini dile getirdi. Bazı grupların, ABD Başkanı’nı memnun etmek adına ülkedeki binalara zarar verdiğini öne süren Hamaney, bu tutumun İran’a zarar verdiğini söyledi.

TRUMP’TAN PROTESTOCULARA AÇIK DESTEK

ABD Başkanı Donald Trump, daha önce Truth Social platformu üzerinden yaptığı paylaşımda İran’daki protestoculara destek verdiğini açıklamıştı. Trump, İran yönetiminin barışçıl protestoculara müdahale etmesi halinde ABD’nin devreye gireceğini belirterek, “Tetikteyiz ve aksiyona hazırız” ifadelerini kullanmıştı. Bu açıklamalar uluslararası kamuoyunda tartışmalara yol açmıştı.

İRAN’DA EKONOMİK KRİZ PROTESTOLARI TETİKLEDİ

İran’da döviz kurundaki sert yükseliş ve riyalin dolar karşısında hızla değer kaybetmesi, esnaf ve tüccarların öncülüğünde protestoların başlamasına neden oldu. Artan enflasyon ve alım gücündeki düşüş, halkın tepkisini sokaklara taşıdı.