Ekointernet Haber Ulusal Haber Portalı
Srebrenitsa Soykırımı başta olmak üzere Bosna Savaşı sırasında işlenen çok sayıda savaş suçundan hüküm giyen Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç, Lahey’de tutulduğu cezaevinde 83 yaşında hayatını kaybetti.
“Bosna Kasabı” olarak anılan Mladiç, 1992-1995 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı sırasında Boşnak sivillere yönelik katliamlar, Saraybosna’nın bombalanması ve Srebrenitsa’da gerçekleştirilen soykırım nedeniyle müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı.
SREBRENİTSA’DA BİNLERCE BOŞNAK KATLEDİLDİ
Birleşmiş Milletler tarafından güvenli bölge ilan edilen Srebrenitsa, 11 Temmuz 1995’te Mladiç komutasındaki Bosnalı Sırp güçlerinin kontrolüne geçti.
Şehrin ele geçirilmesinin ardından binlerce Boşnak erkek ve çocuk, çeşitli toplama noktalarında ve ormanlık alanlarda öldürüldü. Günler süren katliamlarda 8 bin 372 Boşnak sivilin yaşamını yitirdiği kabul ediliyor. Kurbanların önemli bir bölümü toplu mezarlara defnedildi.
Srebrenitsa’da yaşananlar, Avrupa’da İkinci Dünya Savaşı sonrasında gerçekleşen en ağır kitlesel katliamlardan biri olarak tarihe geçti.
MÜEBBET HAPİS CEZASI 2021’DE KESİNLEŞTİ
Ratko Mladiç hakkında eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesinde (ICTY) yürütülen yargılama sonucunda soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları da dahil olmak üzere çok sayıda suçtan mahkumiyet kararı verildi.
Mladiç; Srebrenitsa’daki soykırımın yanı sıra Saraybosna’da sivillere yönelik saldırılar, cinayetler, zulüm, zorla yerinden etme ve diğer savaş suçlarından sorumlu tutuldu.
İlk derece mahkemesinin verdiği müebbet hapis cezası, 8 Haziran 2021’de görülen temyiz duruşmasında da onandı.
SAĞLIK GEREKÇESİYLE SERBEST BIRAKILMA TALEBİ REDDEDİLDİ
Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemeleri Rezidüel Mekanizması, ilerleyen yaşına ve sağlık sorunlarına rağmen Mladiç’in serbest bırakılması yönündeki talebi kabul etmedi.
Mahkemenin değerlendirmesinde, Mladiç’in sağlık durumunun yaşına bağlı olarak hassas olduğu ancak istikrarlı seyrettiği belirtildi. Kararda, Mladiç’in yaşamının son dönemine yaklaşmasına rağmen akut ve ölümcül nitelikte bir hastalığının bulunmadığı ifade edildi.
Mahkeme ayrıca Lahey’deki tutukevi ve hastane bölümünde Mladiç’in ihtiyaçlarına uygun tıbbi bakımın sağlanabileceğine hükmetti.
KARADZİÇ’İN CEZASI DA MÜEBBETE ÇEVRİLMİŞTİ
Bosnalı Sırpların savaş dönemindeki siyasi lideri Radovan Karadzic de Srebrenitsa soykırımı dahil birçok suçtan yargılandı.
Karadzic, ilk aşamada 40 yıl hapis cezasına mahkum edilirken, temyiz sürecinin ardından cezası müebbet hapse çevrildi.
Srebrenitsa davalarında eski Sırp yetkililer Ljubisa Beara ve Vujadin Popovic de müebbet hapis cezasına çarptırıldı.
Diğer sanıklardan Drago Nikolic ve Radislav Krstic 35’er yıl, Radivoje Miletic 19 yıl, Ljubomir Borovcanin 17 yıl, Vidoje Blagojevic 15 yıl, Vinko Pandurevic 13 yıl ve Milan Gvero 5 yıl hapis cezası aldı.
Bosna Hersek Mahkemesinde görülen davalardan birinde ise 13 Temmuz 1995’te yaklaşık 1000 Boşnak sivilin öldürülmesindeki rolü nedeniyle Milorad Trbic’e 30 yıl hapis cezası verildi.
Farklı mahkemelerde görülen Srebrenitsa davalarında bugüne kadar toplam 45 Sırp sanık 699 yıl hapis cezasına mahkum edildi.
MİLOŞEVİÇ YARGILAMA TAMAMLANMADAN ÖLDÜ
Eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milosevic de Srebrenitsa’daki soykırım ve Bosna Savaşı sırasında işlenen suçlarla bağlantılı olarak yargılanıyordu.
Ancak Milosevic, Lahey’deki cezaevinde 2006 yılında hayatını kaybetti ve hakkındaki yargılama karar aşamasına ulaşmadan sona erdi.
LAHEY’DEN “SOYKIRIM” KARARI
Uluslararası Adalet Divanı, 2007 yılında Srebrenitsa’da yaşananları soykırım olarak nitelendirdi.
Mahkeme kararlarında ortaya konulan deliller, ICTY tarafından yürütülen davalarda da önemli rol oynadı.
Ancak mahkumiyet kararları, yakınlarını kaybeden ailelerin acısını ortadan kaldırmadı. Aradan geçen yıllara rağmen bazı aileler halen kayıp yakınlarının cenazelerine ulaşabilmek için çalışmalarını sürdürüyor.
HOLLANDA’NIN ROLÜ YILLARCA TARTIŞILDI
Srebrenitsa’nın düşüşü sırasında bölgede görev yapan Hollandalı Birleşmiş Milletler askerlerinin tutumu da yıllar boyunca tartışma konusu oldu.
Boşnak sivillerin sığındığı ve BM askerlerinin kullandığı akümülatör fabrikasına giren Sırp birlikleri, burada bulunan çok sayıda erkeği öldürdü.
Katliamın ardından Hollandalı askerlerin sivilleri koruyamaması ve bazı Boşnakların Sırp güçlerine teslim edilmesi nedeniyle Hollanda’nın sorumluluğu konusunda hukuki süreçler başlatıldı.
Lahey Bölge Mahkemesi, 2007 yılında açılan davada, Hollandalı askerlerin korumasına sığınan yaklaşık 300 Boşnak erkeğin Sırplara teslim edilmesinden Hollanda’yı sorumlu tuttu.
MLADİÇ VE HOLLANDA KOMUTANI AYNI GÖRÜNTÜDE
Srebrenitsa’nın düştüğü günlerde kayda alınan görüntülerde Mladiç ile dönemin Hollandalı BM komutanı Thom Karremans’ın görüşmesi de yer aldı.
Görüntülerde Mladiç’in, Sırp birliklerine yönelik ateş açılması nedeniyle Karremans’a tepki gösterdiği görülürken, görüşmenin ilerleyen bölümünde iki komutanın birlikte içki içtiği anlar kamuoyuna yansıdı.
Karremans hakkında herhangi bir yargılama yapılmadı.
Hollanda ise yıllar sonra Srebrenitsa’daki olaylardaki rolü nedeniyle hukuki ve siyasi tartışmaların merkezinde kaldı.
HOLLANDA 2022’DE RESMİ OLARAK ÖZÜR DİLEDİ
Hollanda Savunma Bakanı Kajsa Ollongren, 2022 yılında Srebrenitsa’da düzenlenen anma töreninde soykırımda yakınlarını kaybeden Boşnak ailelerden özür diledi.
Ollongren, Srebrenitsa’nın hafızalarda korkunç bir trajedi olarak yer ettiğini belirterek, BM askerlerine yönelik güven kaybının da bu acının bir parçası olduğunu ifade etti.
Hollanda’nın, sivilleri koruma görevi bulunan uluslararası güçlerden biri olduğunu belirten Ollongren, Srebrenitsa’nın tüm çabalara rağmen Sırp güçleri tarafından ele geçirildiğini söyledi.
BM, 11 TEMMUZ’U SREBRENİTSA SOYKIRIMI’NI ANMA GÜNÜ İLAN ETTİ
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 23 Mayıs 2024’te aldığı kararla 11 Temmuz’u “Srebrenitsa Soykırımı’nı Anma Günü” ilan etti.
Almanya ve Ruanda tarafından sunulan karar tasarısına Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 40’tan fazla ülke eş sunucu oldu. 193 üyeli Genel Kurulda karar 84 oyla kabul edilirken, 68 ülke çekimser kaldı ve 19 ülke karşı oy kullandı.
Kararda Srebrenitsa soykırımının inkarı ile soykırım ve savaş suçlularının yüceltilmesi kınandı.
Ayrıca soykırım kurbanlarının kimliklerinin belirlenmesi, cenazelerine ulaşılması ve henüz yargılanmamış sorumlular hakkında hukuki süreçlerin devam ettirilmesi çağrısı yapıldı.
BM kararıyla her yıl 11 Temmuz’da kurbanların anılması, soykırım konusunda farkındalığın artırılması ve gelecek nesillerin bu konuda bilinçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılması da öngörüldü.
Srebrenitsa’nın acısı, üzerinden yıllar geçmesine rağmen kurban yakınlarının hafızasında canlılığını korurken, Ratko Mladiç’in ölümü de Avrupa’nın yakın tarihindeki en ağır savaş suçlarından birinin sorumlularından birinin yaşamının sonunu işaret etti.
