Azerbaycan-Ermenistan Hattında Yeni Sayfa: Karabağ Tartışması Sona mı Eriyor?

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Azerbaycan ile yıllardır süren Karabağ ihtilafına ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Paşinyan, geçmişte kimin hangi bölgede yaşadığına yönelik tartışmaların artık gündemden çıkarılması gerektiğini belirterek, Karabağ meselesini kapattıklarını ifade etti. Bu yaklaşımın, bölgede kalıcı barışın sağlanması açısından kritik bir adım olduğunu vurguladı.

Azerbaycan ile Ermenistan arasında yaklaşık 37 yıl süren Dağlık Karabağ merkezli çatışma, 2025 yılında imzalanan kapsamlı barış anlaşmasıyla yeni bir evreye girdi. 8 Ağustos 2025 tarihinde ABD’nin başkenti Washington’da gerçekleştirilen zirvede, ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın katılımıyla tarihi bir anlaşmaya imza atıldı. Bu anlaşma, Güney Kafkasya’da uzun süredir devam eden gerilimi sona erdirmeyi hedefleyen önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirildi.

Paşinyan, liderliğini yaptığı Sivil Sözleşme Partisi’nin seçim programını kamuoyuna açıklarken, Azerbaycan ile yürütülen normalleşme sürecine de değindi. Barışın sadece kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini ifade eden Paşinyan, bu sürecin kalıcı hale gelmesi için somut ve sürdürülebilir mekanizmaların oluşturulmasının şart olduğunu söyledi. Bu doğrultuda gerekli adımların atıldığını belirten Paşinyan, sürecin ilerletilmesinin hükümetin öncelikli hedeflerinden biri olduğunu dile getirdi.

Ermenistan Başbakanı, barış sürecinin kurumsallaşması açısından bazı kritik projelerin hayata geçirilmesinin büyük önem taşıdığını ifade etti. Bu projeler arasında, Azerbaycan ana karası ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında doğrudan bağlantı kurulmasını amaçlayan ulaşım hattı öne çıkıyor. “Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası” (TRIPP) olarak adlandırılan bu koridorun devreye girmesiyle birlikte, bölgesel ticaretin ve ulaşımın önemli ölçüde kolaylaşması bekleniyor.

Paşinyan’ın açıklamalarında en dikkat çeken nokta ise Karabağ meselesine ilişkin net tavrı oldu. Geçmişte yaşananlara takılı kalmanın barış sürecine zarar verdiğini belirten Paşinyan, “Artık kimin bir zamanlar nerede yaşadığı tartışmasını geride bırakıyoruz. Karabağ konusunu kapatıyoruz. Ancak bu şekilde kalıcı barışa ulaşabiliriz.” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Ermenistan yönetiminin bölgesel politikalarında önemli bir değişime işaret etti.

Barış sürecinin sadece siyasi düzeyde değil, toplumsal ve ekonomik alanlarda da desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Paşinyan, sivil toplum kuruluşları, iş dünyası ve kültürel aktörler arasındaki temasların artırılmasının önemine dikkat çekti. İki ülke arasında ticaretin geliştirilmesi, kültürel etkileşimin artırılması ve insani ilişkilerin güçlendirilmesinin barışın kalıcılığına katkı sağlayacağını belirtti. Bu kapsamda hükümetin çeşitli teşvik adımları atacağını da sözlerine ekledi.

İmzalanan barış anlaşmasının önemli maddelerinden biri de Zengezur Koridoru’nun geliştirilmesi oldu. Anlaşmaya göre, bu stratejik koridorun işletilmesi için ABD’ye 99 yıllık özel haklar tanındı. TRIPP adı verilen bu proje, Ermenistan’ın Syunik bölgesinden geçerek Azerbaycan ile Nahçıvan arasında kesintisiz bir bağlantı kurmayı hedefliyor. Bu hat sayesinde, Avrupa ve Türkiye’den Azerbaycan’a ve Orta Asya’daki Türk cumhuriyetlerine ulaşımın daha kısa ve güvenli bir şekilde sağlanması planlanıyor. Aynı zamanda bu güzergah, Rusya ve İran üzerinden geçiş zorunluluğunu ortadan kaldırarak bölgesel ticaret dengelerini değiştirebilecek bir potansiyele sahip.

Karabağ sorununun kökeni ise Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecine kadar uzanıyor. 1988 yılında başlayan gerilim, 1990’lı yılların başında geniş çaplı bir savaşa dönüştü. 1994 yılında sağlanan ateşkese rağmen bölge uzun yıllar boyunca çözümsüz bir “donmuş çatışma” olarak kaldı. Bu süreçte Karabağ ve çevresindeki bazı bölgeler Ermeni güçlerinin kontrolünde bulunuyordu.

2020 yılında ise çatışmalar yeniden alevlendi. 44 gün süren savaşta Azerbaycan sahada önemli kazanımlar elde etti ve stratejik bölgeleri geri aldı. Özellikle Şuşa’nın kontrol altına alınması, savaşın seyrini değiştiren kritik bir gelişme oldu. 10 Kasım 2020’de Rusya’nın arabuluculuğunda varılan ateşkes anlaşmasıyla çatışmalar sona erdi ve bölgeye Rus barış gücü konuşlandırıldı.

Son olarak 2023 yılında Azerbaycan tarafından gerçekleştirilen operasyonla birlikte Karabağ’da kontrol tamamen sağlandı. Bölgede bulunan Ermeni silahlı unsurların silah bırakması ve geri çekilmesiyle birlikte Azerbaycan, bölgede tam egemenlik tesis etti.

Gelinen noktada Paşinyan’ın açıklamaları, Güney Kafkasya’da yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek nitelikte görülüyor. Uzmanlara göre, geçmişe dair tartışmaların geride bırakılması ve ekonomik iş birliğinin ön plana çıkarılması, bölgede kalıcı istikrarın sağlanması açısından belirleyici olacak.